Fonksiyonel Beslenme Sözlüğü

Sitede geçen beslenme ve tahlil terimlerinin sade açıklamaları. Terimler alfabetik sıradadır.

A

Anti-TPO: Tiroid bezine karşı oluşan bir antikor. Yüksek çıkması Haşimato tiroiditini düşündürür; tanıyı hekim koyar. Bkz. tiroid tahlilleri.

B

B12 vitamini: Sinir sistemi ve kan yapımı için gerekli vitamin. Hayvansal besinlerde bulunur; mide ilaçları ve metformin kullananlarda düşebilir.

Bağırsak florası (mikrobiyota): Bağırsakta yaşayan bakteri ve diğer mikroorganizmaların tümü. Lifli ve çeşitli beslenme bu topluluğun çeşitliliğini destekler.

E

Eliminasyon diyeti: Şikâyete yol açtığı düşünülen besinlerin kısa süre çıkarılıp sonra tek tek geri eklendiği, kontrollü deneme. Bkz. eliminasyon diyeti.

F

Ferritin: Vücuttaki demir deposunu gösteren tahlil. Düşük ferritin yorgunluk ve saç dökülmesiyle ilişkili olabilir.

FODMAP: Bazı kişilerde gaz ve şişkinlik yapan, bağırsakta kolay mayalanan karbonhidrat grubu (soğan, sarımsak, baklagiller, bazı meyveler). Düşük FODMAP planı geçici ve kişiye göredir.

Fonksiyonel beslenme: Şikâyetin nedenini anlamak için beslenmeyi sindirim, uyku, stres ve tahlillerle birlikte değerlendiren yaklaşım. Bkz. fonksiyonel beslenme.

Fonksiyonel tıp: Hastalığa sistemlerin bütünü üzerinden bakan, yaşam tarzını merkeze alan yaklaşım. Tıbbi tedavinin yerine değil yanında durur. Bkz. fonksiyonel tıp nedir.

G

GLP-1: Bağırsaktan salınan, tokluk hissi ve kan şekeri düzenlemesinde rol alan hormon. Bu hormonu taklit eden ilaçlar (semaglutid, tirzepatid gibi) hekim tarafından reçete edilir.

Glisemik indeks: Bir besinin kan şekerini ne kadar hızlı yükselttiğini gösteren değer. Öğündeki protein, lif ve yağ bu etkiyi değiştirir.

H

HbA1c: Son 2–3 aydaki ortalama kan şekerini gösteren tahlil. Diyabet tanısında ve takibinde kullanılır.

HOMA-IR: Açlık şekeri ve açlık insülininden hesaplanan, insülin direncini tahmin etmeye yarayan bir değer. Tek başına tanı koydurmaz.

I

IBS (huzursuz bağırsak sendromu): Karın ağrısı, şişkinlik ve dışkılama düzensizliğiyle giden, yapısal bir hastalık bulunmayan işlevsel bağırsak sorunu. Tanıyı hekim koyar.

İ

İltihap karşıtı (anti-inflamatuar) beslenme: Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık ve zeytinyağı ağırlıklı; işlenmiş gıdası az beslenme düzeni. Bkz. iltihap karşıtı beslenme.

İnsülin direnci: Hücrelerin insüline geç cevap vermesi. Kan şekerini dengede tutmak için daha fazla insülin gerekir; zamanla tip 2 diyabet riskini artırabilir.

L

Levotiroksin: Tiroid hormonu ilacı. Aç karnına alınır; kahve, kalsiyum ve demirle arasında süre bırakılması önerilir. Doz hekim kararıdır.

Lipödem: Bacak ve kollarda iki tarafta benzer, ağrılı yağ birikimiyle giden kronik bir durum. Beslenme ağrı ve kilo yönetimini destekler.

Longevity (sağlıklı yaşlanma): Uzun ve sağlıklı yaşamı destekleyen alışkanlıklar: yeterli protein, hareket, uyku, sosyal bağ ve Akdeniz tipi beslenme.

P

PCOS (polikistik over sendromu): Adet düzensizliği, androjen fazlalığı ve yumurtalıkta çok sayıda folikülle giden hormonal durum. İnsülin direnci sık eşlik eder.

Prebiyotik: Bağırsaktaki yararlı bakterilerin besini olan lifler (soğan, pırasa, yulaf, baklagiller, muz).

Probiyotik: Yeterli miktarda alındığında yarar sağlayabilen canlı mikroorganizmalar. Kefir, yoğurt ve ev turşusu gibi fermente gıdalarda bulunur.

S

SIBO: İnce bağırsakta bakterilerin olması gerekenden fazla çoğalması. Tanıyı hekim nefes testi ve muayeneyle koyar; tedavi hekimdedir, beslenme destekler.

T

TSH: Hipofizden salınan, tiroid bezini uyaran hormon. Tiroid işlevinin ilk bakılan tahlilidir.

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 11 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com