Diyetisyen, karın şişkinliği, gaz, kabızlık ya da ishal gibi sindirim şikâyetlerinde öğün düzenini, lif ve sıvı alımını ve tetikleyici besinleri sizinle birlikte inceler. Önce alarm belirtileri hekimce dışlanır. Sonra kısa süreli ve kişiye göre bir beslenme planı kurulur. Şişkinlik ve dışkılama düzeni günlükle izlenir.
Şişkinlikte diyetisyen ne yapar?
Karın şişkinliği çok sık görülen ama tek bir nedeni olmayan bir şikâyettir. Hızlı yemek, kabızlık, bazı besinler, huzursuz bağırsak sendromu (IBS), laktoz intoleransı, çölyak ya da SIBO bunlardan bazılarıdır. Diyetisyen bu nedenleri hekiminizle birlikte ayırır ve beslenme tarafını planlar.
Bu sayfa konuya fonksiyonel beslenme açısından kısaca bakar. Karında gazın nedenleri için ayrıntılı rehber: sibodiyeti.com (yeni sekmede açılır).
Tanı koymayız. Hekiminiz gerekli muayene ve tahlilleri yaptıktan sonra beslenme planı bu sonuca göre kurulur.
Fonksiyonel bakış şişkinlikte neye bakar?
- Şişkinliğin gün içinde ne zaman arttığı: sabah düz, akşam şiş karın sık anlatılır
- Dışkılama düzeni ve kıvamı
- Yeme hızı, çiğneme, öğün sırasında konuşma
- Gazlı içecek, sakız ve şekersiz ürünlerdeki tatlandırıcılar
- Stres, uyku ve hareket
- Kullanılan ilaçlar: demir, bazı ağrı kesiciler, mide ilaçları
Bağırsak ile beyin arasında güçlü bir bağlantı vardır. Yoğun stres dönemlerinde şişkinliğin artması bu yüzden sık görülür. Plan yalnız tabağı değil, öğün ortamını ve uykuyu da kapsar.
Sindirim şikâyetlerinde beslenme nasıl değişir?
İlk adım çoğu zaman basit düzenlemelerdir. Birçok kişide bunlar tek başına fark yaratır:
- Günde üç ana öğün, yavaş yemek, iyi çiğnemek
- Su alımını gün içine yaymak
- Lifi birkaç hafta içinde, adım adım artırmak
- Gazlı içecek, sakız ve şekersiz şekerlemeleri azaltmak
- Kabızlıkta yulaf, kuru erik, kivi ve günlük yürüyüş
Bunlar yetmediğinde ve hekiminiz IBS düşündüğünde düşük FODMAP denenebilir. FODMAP, bağırsakta kolay mayalanan bazı şekerlerin kısa adıdır. Bu yaklaşımın IBS'te kısa süreli kullanımına dair kanıt güçlüdür. Birkaç haftalık azaltma döneminden sonra besinler tek tek geri eklenir; kalıcı bir yasak listesi oluşturulmaz.
| Şikâyet | Öncelikle denenen |
|---|---|
| Kabızlıkla giden şişkinlik | Su, kivi, kuru erik, yulaf, düzenli yürüyüş |
| Süt sonrası gaz ve ishal | Laktozsuz süt, yoğurt ve peynirle tolerans denemesi |
| Baklagil sonrası gaz | Küçük porsiyon, ıslatıp suyunu dökerek pişirme |
| Akşam artan şişkinlik | Akşam öğününü erkene almak, porsiyonu küçültmek |
Örnek bir gün nasıl görünür?
Kahvaltı: haşlanmış yumurta, beyaz peynir, domates, salatalık ve bir dilim ekşi mayalı ekmek. Ara öğün: bir kivi. Öğle: ızgara balık, pirinç pilavı ve zeytinyağlı havuç. Akşam: tavuk sote, kabak ve bir kase yoğurt. Gün boyunca su ve bitki çayı içilir.
Bu örnek bir başlangıç noktasıdır. Şikâyetiniz, tahlilleriniz ve günlüğünüz plana yön verir. Bazı kişilerde bulgur ya da baklagil sorun yaratmaz, bazılarında küçük porsiyonla başlamak gerekir.
Probiyotik ve fermente gıdaların yeri nedir?
Kefir, yoğurt ve ev turşusu gibi fermente gıdalar çoğu kişide menüye rahatça eklenir. Probiyotik takviyelerin şişkinlik üzerindeki etkisi ürüne ve kişiye göre değişir ve araştırmalar karışık sonuçlar veriyor. Takviye kararını hekiminizle vermenizi isteriz. Fermente gıdaları tanımak için probiyotik gıdalar yazısına bakabilirsiniz.
Hangi tahliller konuşulur?
Hekiminiz şikâyetinize göre tam kan sayımı, çölyak taraması, ferritin, B12, tiroid tahlilleri, dışkıda gizli kan ya da kalprotektin isteyebilir. SIBO düşünülürse nefes testi yapılır. IgG gıda intoleransı testleri besin intoleransını göstermez ve bu testle diyet kurmuyoruz. Konuyu gıda intoleransı testi işe yarar mı sayfasında anlattık.
Hekim ve diyetisyen işi nasıl paylaşır?
Alarm belirtilerinin değerlendirilmesi, endoskopi ve ilaç tedavisi gastroenteroloji hekiminin alanıdır. Diyetisyen bu değerlendirmeden sonra günlük beslenmeyi düzenler. SIBO tanısı konduysa süreç SIBO'da beslenme danışmanlığı sayfasındaki çerçeveyle yürür.
Takip nasıl ilerler?
İlk iki hafta yediklerinizi ve şikâyetlerinizi birlikte kaydederiz. Bu kayıt, hangi öğünün ya da hangi alışkanlığın şişkinliği artırdığını gösterir. Sonraki görüşmelerde değişiklikler tek tek yapılır, böylece neyin işe yaradığı anlaşılır. Şişkinliğin genel nedenleri için karın şişkinliği neden olur yazısına da bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- NICE CG61: Yetişkinlerde huzursuz bağırsak sendromu (yeni sekmede açılır) — ilk basamak beslenme önerileri ve düşük FODMAP
- ACG Klinik Kılavuzu: Huzursuz bağırsak sendromunun yönetimi (Lacy ve ark., 2021) (yeni sekmede açılır) — düşük FODMAP'ın kısa süreli kullanımı
- EAACI Görüş Bildirisi: Besinlere karşı IgG testleri (Stapel ve ark., 2008) (yeni sekmede açılır) — IgG testlerinin tanıda kullanılmaması
Kimler için uygun?
- Sık karın şişkinliği ve gaz yaşayanlar
- Hekim değerlendirmesi sonrası IBS tanısı alanlar
- Kabızlık ya da ishal eğilimi olanlar
- Laktoz intoleransı ya da çölyak tanısı almış olanlar
- Kendi başına çok sayıda besini kesmiş, menüsü daralmış olanlar
Önce hekime danışılması gereken durumlar
- Dışkıda kan, siyah dışkı ya da açıklanamayan kilo kaybı
- Geceleri uyandıran ağrı ya da ishal, ateş
- 50 yaş sonrası yeni başlayan bağırsak şikâyetleri
- Yutma güçlüğü ya da tekrarlayan kusma
- Ailede bağırsak kanseri, çölyak ya da iltihabi bağırsak hastalığı
Danışmanlık süreci nasıl ilerler?
Öykü ve tahliller
Şikâyetin süresi, dışkılama düzeni, ilaçlarınız ve hekiminizin istediği tahliller birlikte okunur.
Beslenme günlüğü
İki hafta boyunca öğünler, saatleri ve şişkinliğin arttığı anlar kaydedilir.
Size özel plan
Önce basit öğün ve lif düzenlemeleri yapılır; gerekirse kısa süreli düşük FODMAP planlanır.
Takip
Değişiklikler tek tek değerlendirilir, çıkarılan besinler geri eklenir ve plan güncellenir.
Sık Sorulan Sorular
Karın şişkinliği için hangi diyetisyene gidilir?
Şişkinliğe ne iyi gelir?
Düşük FODMAP diyeti herkese uygun mu?
Gıda intoleransı testi şişkinliğin nedenini gösterir mi?
Probiyotik şişkinliğe iyi gelir mi?
Bu konudaki yazılar
-
Bağırsak Temizliği Gerekli mi?
Bağırsak temizliği sağlıklı kişilerde gerekli bir uygulama sayılmaz. Bağırsak kendi kendini temizler; kolon hidroterapisi, lavman ya da detoks çayları...
-
Besin Günlüğü Nasıl Tutulur?
Besin günlüğü, gün içinde yediğiniz ve içtiğiniz her şeyi saatiyle, yaklaşık miktarıyla ve sonrasında nasıl hissettiğinizle birlikte yazdığınız kayıtt...
-
Karın Şişkinliği Neden Olur, Ne İyi Gelir?
Karın şişkinliği çoğu zaman hızlı yemek, hava yutma, kabızlık ve bağırsakta kolay mayalanan bazı besinlerden kaynaklanır. Huzursuz bağırsak sendromu,...
-
Probiyotik Gıdalar Neler? Kefir, Yoğurt, Turşu
Probiyotik gıdalar, canlı ve yararlı mikroorganizma içeren fermente besinlerdir. Kefir, yoğurt, sirke yerine tuzlu suda kurulmuş ev turşusu ve boza bu...
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Diyetisyen tanı koymaz ve ilaç tedavisine karışmaz; tanı ve ilaç kararı için hekiminizle görüşün.
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com