Eliminasyon Diyeti Nedir, Nasıl Yapılır?

Eliminasyon diyeti nedir?

Bu yöntem bir teşhis aracı gibi çalışır. Şüpheli besin ya da besin grubu bir süre çıkarılır, şikâyetin değişip değişmediğine bakılır. Ardından besin geri eklenir ve tepki izlenir.

En çok bilinen örneği, IBS'te kullanılan düşük FODMAP diyetidir. FODMAP, bağırsakta kolay mayalanan bazı karbonhidratların kısaltmasıdır (fermente olabilen oligo-, di-, monosakkaritler ve polioller). Bu diyetin IBS'te kısa süreli kullanımı araştırmalarla desteklenir.

Kimlere uygulanır?

• Hekiminden IBS tanısı almış ve şişkinlik, gaz ya da dışkılama düzensizliği yaşayanlar
• Belirli bir besinden sonra şikâyeti tekrarlayanlar
• Laktoz ya da fruktoz intoleransından şüphelenilenler

IgG gıda intoleransı testine göre eliminasyon yapılmaz. Bu testler besin intoleransını göstermez. Ayrıntılar gıda intoleransı testi sayfasında.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Hazırlık. Bir iki hafta besin günlüğü tutulur ve şikâyetler not edilir. Hekim gerekli gördüğü tahlilleri bu aşamada ister.
2. Çıkarma. Şüpheli besinler genellikle 2–6 hafta çıkarılır. Yerine besin değeri benzer seçenekler konur.
3. Yeniden ekleme. Besinler tek tek, birkaç gün arayla ve artan miktarda geri eklenir. Her eklemede şikâyet günlüğe yazılır.
4. Kişisel liste. Sonunda hangi besinin hangi miktarda sorun yaptığı ortaya çıkar. Diğer besinler sofraya geri döner.

Besin günlüğünün nasıl tutulacağını besin günlüğü nasıl tutulur yazısında anlattık.

Yeniden ekleme aşaması nasıl yürür?

Bu aşama en çok atlanan, ama en çok bilgi veren aşamadır. Bir örnekle anlatmak gerekirse, süt şikâyet yapıyor gibi görünüyorsa şöyle ilerlenebilir:

• Birinci gün yarım su bardağı süt içilir ve şikâyet not edilir.
• Şikâyet yoksa ikinci gün bir su bardağına çıkılır.
• Üçüncü gün miktar biraz daha artırılır.
• Sonraki besine geçmeden önce iki üç gün normal düzene dönülür.

Bu yolla bir besinin tamamen değil, belirli bir miktarın üstünde sorun yaptığı sık görülür. Bu bilgi sofranızı gereksiz yere daraltmamanızı sağlar.

Nelere dikkat etmek gerekir?

• Çölyak testinden önce glüteni kesmeyin. Glüten çıkarılırsa tahlil yanlış negatif çıkabilir.
• Çıkarma aşaması uzatılmamalıdır. Uzun kısıtlama lif ve besin çeşitliliğini azaltır, bağırsak bakterilerini de etkileyebilir.
• Yeme bozukluğu geçmişi, gebelik, emzirme ve 18 yaş altında önce hekiminizle konuşun.
• Bir besinden sonra dudak, dil ya da boğazda şişme, nefes darlığı ya da kurdeşen oluyorsa bu alerji olabilir. Deneme yapmadan alerji hekimine başvurun.

Sindirim şikâyetlerinde beslenmenin bütününü şişkinlik ve sindirim şikâyetlerinde beslenme sayfasında, glüten konusunu glutensiz beslenme herkese gerekli mi yazısında ele aldık.

Kaynaklar

1. NICE CG61 — Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management (yeni sekmede açılır) — IBS'te beslenme ve düşük FODMAP
2. Halmos EP ve ark. A diet low in FODMAPs reduces symptoms of irritable bowel syndrome. Gastroenterology 2014 (yeni sekmede açılır) — düşük FODMAP diyetinin kısa süreli etkisi
3. NICE NG20 — Coeliac disease: recognition, assessment and management (yeni sekmede açılır) — çölyak testinden önce glüten tüketimi

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 11 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com