Diyetisyen, insülin direnci, prediyabet ya da tip 2 diyabette kan şekerini dengede tutan tabağı sizinle birlikte kurar. Karbonhidratın miktarı, türü ve öğünlere dağılımı planlanır. İlaç ve insülin dozları hekimin kararıdır; diyetisyen bu dozlara karışmaz. Kontrol görüşmelerinde açlık şekeri, HbA1c ve bel çevresindeki değişim birlikte izlenir.
İnsülin direncinde diyetisyen ne yapar?
İnsülin direnci, hücrelerin insüline geç cevap vermesidir. Pankreas bunu karşılamak için daha çok insülin salgılar. Zamanla kan şekeri yükselebilir; önce prediyabet, sonra tip 2 diyabet gelişebilir. Diyetisyen bu sürecin her aşamasında beslenmeyi planlar.
Bu sayfa konuya fonksiyonel beslenme açısından kısaca bakar. İnsülin direnci ve diyabette beslenmenin ayrıntılı rehberi için: diyabetdiyeti.com (yeni sekmede açılır).
Tanıyı hekiminiz tahlillerle koyar. Metformin, insülin ya da başka bir ilaç kararını da hekiminiz verir. Beslenme planı tanıya, ilaçlarınıza ve tahlillerinize göre birlikte kurulur.
Fonksiyonel bakış insülin direncinde neye bakar?
- Öğün saatleri, öğün atlama ve gece yeme
- Bel çevresi ve kilo değişimi
- Uyku süresi: kısa uyku insülin duyarlılığını azaltır
- Stres ve hareketsiz geçen saatler
- PCOS, yağlı karaciğer, tiroid gibi eşlik eden durumlar
Fazla kilo varsa vücut ağırlığının %5–10'u kadar bir azalma insülin direncini belirgin olarak azaltır. Bu, beslenme alanında kanıtı en güçlü bulgulardan biridir.
Tabak nasıl kurulur?
Tabak yöntemi, karbonhidrat saymadan dengeli öğün kurmanın kolay yoludur. Yaklaşık 23–25 cm çapında bir tabak şöyle bölünür:
| Tabak bölümü | Örnekler |
|---|---|
| Yarısı: nişastasız sebze | Salata, zeytinyağlı taze fasulye, brokoli, kabak, biber |
| Dörtte biri: protein | Tavuk, balık, yumurta, köfte, peynir |
| Dörtte biri: karbonhidrat | Bulgur, tam buğday ekmeği, kuru baklagil, patates |
| Yanında | Yoğurt ya da ayran, su; tatlı ihtiyacında bir porsiyon meyve |
Öğüne sebze ya da proteinle başlayıp karbonhidratı sona bırakmak, yemek sonrası şeker yükselişini azaltabilir. Kahvaltıda simit ve şekerli çay yerine yumurta, peynir, domates ve bir dilim tam tahıllı ekmek tercih edilebilir. Yemekten sonra 10–15 dakikalık bir yürüyüş de şeker yükselişini yumuşatır.
Karbonhidrat sayımı kimler için gerekir?
Karbonhidrat sayımı, öğündeki karbonhidratı gram ya da değişim olarak hesaplamaktır. Yemekle birlikte insülin yapan kişilerde doz, hekimin verdiği orana göre bu hesapla belirlenir. Bu oranı hekiminiz ve diyabet ekibiniz belirler. Diyetisyen sayımı öğretir; insülin dozunu değiştirmez.
Hipoglisemi olursa ne yapılır?
Hipoglisemi, kan şekerinin 70 mg/dL altına düşmesidir. Titreme, terleme, çarpıntı, açlık hissi ve bulanık görme olabilir. İnsülin ya da sülfonilüre grubu ilaç kullananlarda daha sık görülür.
- Ölçüm yapın; düşükse 15 gram hızlı şeker alın: yarım su bardağı meyve suyu ya da 3–4 küp şeker
- 15 dakika sonra yeniden ölçün, düşük kaldıysa tekrarlayın
- Sık tekrarlıyorsa ilaç planı için hekiminize başvurun
Bilinç bulanıklığı ya da yutamama varsa 112 aranır. Öğün atlamak ve ilaçla birlikte ağır kısıtlama yapmak hipoglisemi riskini artırır. Plan bu yüzden ilaçlarınıza göre kurulur.
Bayram, davet ve iş yemeklerinde ne yapılır?
Özel günler planın dışında kalmak zorunda sayılmaz. Tabağa önce sebze ve protein konur, pilav ya da börek için küçük bir pay bırakılır. Tatlı yenecekse ayrı bir ara öğün yerine yemeğin hemen ardından küçük bir porsiyon olarak yenmesi şeker dalgalanmasını azaltabilir.
Ramazanda oruç tutmak isteyen diyabetli kişilerin bunu önceden hekimiyle konuşması gerekir. İlaç ve insülin saatleri değişebilir. Sahur ve iftar menüsü bu yeni düzene göre birlikte planlanır.
Hangi tahliller konuşulur?
Açlık kan şekeri, HbA1c (son 2–3 ayın ortalama şekeri), açlık insülini ve HOMA-IR, kolesterol, trigliserit, karaciğer ve böbrek değerleri birlikte okunur. Metformin kullananlarda B12 düzeyi de izlenir. Ayrıntısı insülin direnci tahlilleri sayfasında.
Takip nasıl ilerler?
Evde ölçtüğünüz şeker değerleri ve besin günlüğü yan yana konur. Hangi öğünün şekeri yükselttiği görülür, plan buna göre değiştirilir. Tabak yöntemini adım adım kan şekerini dengede tutan tabak yazısında, tatlı isteğiyle baş etmeyi tatlı krizi neden olur yazısında anlattık. Diyabete uygun tarifleri ise diyabetdiyeti.com (yeni sekmede açılır) sitesinde topladık.
Kaynaklar
- ADA: Diyabette Bakım Standartları (yeni sekmede açılır) — tabak yöntemi, karbonhidrat sayımı, hipoglisemi
- DSÖ: Diyabet bilgi notu (yeni sekmede açılır) — tanım ve risk etkenleri
- TEMD: Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu (yeni sekmede açılır) — Türkiye'deki tanı ve tedavi çerçevesi
Kimler için uygun?
- İnsülin direnci ya da prediyabet tanısı alanlar
- Tip 2 diyabetle yaşayan ve öğün düzenini kurmak isteyenler
- Tip 1 diyabette diyabet ekibiyle birlikte karbonhidrat sayımı öğrenmek isteyenler
- Yağlı karaciğer ya da yüksek trigliseritle birlikte insülin direnci olanlar
- Tatlı krizi ya da öğün sonrası uyku hâli yaşayanlar
Önce hekime danışılması gereken durumlar
- Sık tekrarlayan ya da bilinç bulanıklığıyla giden hipoglisemi
- Çok su içme, sık idrara çıkma ve açıklanamayan kilo kaybı
- Gebelikte saptanan yüksek şeker (gebelik diyabeti)
- Böbrek hastalığı ya da diyabetik ayak yarası
- İlaç ya da insülin dozunu kendi başına değiştirmeyi düşünmek
Danışmanlık süreci nasıl ilerler?
Öykü ve tahliller
Tanınız, ilaçlarınız, HbA1c, açlık şekeri ve evde ölçtüğünüz değerler birlikte okunur.
Beslenme günlüğü
Bir hafta boyunca öğünler ve öğün sonrası şeker ölçümleri yan yana kaydedilir.
Size özel plan
Tabak yöntemi ya da insülin kullanıyorsanız karbonhidrat sayımı, ilaç saatlerinize uyumlu kurulur.
Takip
Şeker değerleri, bel çevresi ve tahliller izlenir; plan gerektiğinde hekiminizle birlikte güncellenir.
Sık Sorulan Sorular
İnsülin direnci diyetle düzelir mi?
İnsülin direncinde ekmek yenir mi?
İnsülin direncinde meyve yenir mi?
Diyetisyen insülin dozumu ayarlar mı?
Aralıklı oruç insülin direncinde uygun mu?
Bu konudaki yazılar
-
Kan Şekerini Dengede Tutan Tabak Nasıl Kurulur?
Kan şekeri dengesi için tabağın yarısını sebzeyle, çeyreğini proteinle, kalan çeyreğini bulgur, tam tahıl ekmeği ya da baklagil gibi lifli bir karbonh...
-
Tatlı Krizi Neden Olur, Nasıl Azalır?
Tatlı krizi çoğu zaman uzun süre aç kalmak, öğünlerde protein ve lifin az olması, kötü uyku ve stresle ortaya çıkar. Kan şekeri hızlı yükselip düştüğü...
-
Aralıklı Oruç Herkese Uygun mu?
Aralıklı oruç herkese uygun sayılmaz. Bazı kişiler için öğün düzenini kolaylaştıran bir yöntemdir, ancak araştırmalar aynı kaloriyle yapılan klasik di...
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Diyetisyen tanı koymaz ve ilaç tedavisine karışmaz; tanı ve ilaç kararı için hekiminizle görüşün.
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com