Diyetisyen, polikistik over sendromunda (PCOS) insülin direnci, kilo ve adet düzeniyle ilişkili beslenmeyi sizinle birlikte planlar. Akdeniz tipi, lifli ve proteinli bir tabak temel alınır. Tanıyı ve ilaç tedavisini kadın hastalıkları ya da endokrinoloji hekimi belirler; beslenme bu planın yanında yürür.
PCOS'ta diyetisyen ne yapar?
PCOS (polikistik over sendromu), adet düzensizliği, androjen (erkeklik hormonu) fazlalığı belirtileri ve yumurtalıkta çok sayıda küçük folikül görüntüsüyle tanınan hormonal bir durumdur. Tanıyı kadın hastalıkları ya da endokrinoloji hekimi koyar. Diyetisyen bu tanıdan sonra beslenme, kilo ve günlük alışkanlıklar üzerinde çalışır.
Bu sayfa konuya fonksiyonel beslenme açısından kısaca bakar. PCOS'ta beslenmenin ayrıntılı rehberi için: pcosdiyeti.com (yeni sekmede açılır).
PCOS'lu kadınların önemli bir kısmında insülin direnci (hücrelerin insüline geç cevap vermesi) görülür. Fazla kilosu olmayanlarda da görülebilir. Beslenmenin en çok dokunduğu yer burasıdır.
Fonksiyonel bakış PCOS'ta neye bakar?
Fonksiyonel tıp yaklaşımı PCOS'u yalnız yumurtalıkla ilgili bir sorun olarak okumaz. Şikâyetlerinizi şu başlıklarla birlikte değerlendirir:
- Kan şekeri ve insülin dengesi, tatlı krizleri
- Kilo değişimi ve bel çevresi
- Uyku süresi ve kalitesi
- Stres ve öğün atlama alışkanlığı
- Hareket düzeni, oturarak geçen saatler
- Kullandığınız ilaçlar ve hekiminizin hedefleri
PCOS'ta beslenme nasıl değişir?
PCOS için kanıtı yerleşmiş tek bir diyet yoktur. Uluslararası PCOS kılavuzu, kişinin sürdürebileceği dengeli bir düzeni önerir. Akdeniz tipi beslenme bu çerçeveye iyi oturur.
Fazla kilo varsa vücut ağırlığının %5'i kadar bir azalma bile adet düzeni ve insülin direnci üzerinde fark yaratabilir. Kilo hedefi kişiye göre ve zorlamadan konur.
Bir tabakta hedeflenen düzen şöyledir:
- Tabağın yarısı sebze: zeytinyağlı fasulye, ıspanak, brokoli, salata
- Dörtte biri protein: yumurta, balık, tavuk, yoğurt, baklagil
- Dörtte biri lifli karbonhidrat: bulgur, tam buğday ekmeği, karabuğday
- Yağ olarak zeytinyağı, bir avuç ceviz ya da fındık
Örnek bir kahvaltı: iki yumurtalı menemen, bir dilim tam buğday ekmeği, beyaz peynir, bol yeşillik ve birkaç zeytin. Meyve suyu ve beyaz ekmekle geçen bir sabaha göre bu tabak tokluğu öğleye kadar uzatır. Tatlı isteği akşam artıyorsa öğün aralarını ve akşam yemeğindeki proteini birlikte gözden geçiririz.
Süt ürünlerini ya da glüteni toptan kesmenin PCOS'ta yararı gösterilmemiştir. Bir besini çıkarmak için somut bir neden aranır.
PCOS'ta hareket ve uyku neden önemli?
Kas, kan şekerini kullanan en büyük dokudur. Düzenli hareket, kilo değişmese bile insülin duyarlılığını artırır. Kılavuz yetişkinler için haftada en az 150 dakika orta tempolu hareket ve iki gün kas güçlendirme önerir.
PCOS'lu kadınlarda uyku bozuklukları ve uyku apnesi daha sık görülür. Kısa uyku ertesi gün tatlı isteğini artırır. Horlama ya da gündüz aşırı uyku hâli varsa bunu hekiminize söylemeniz gerekir.
Ruh hâli de planın parçasıdır. PCOS'ta kaygı ve depresyon belirtileri daha sık bildirilir. Yeme davranışında zorlanma varsa destek almak beslenme planını kolaylaştırır.
Hangi tahliller konuşulur?
Hekiminizin istediği tahliller beslenme planına yön verir:
- Açlık kan şekeri, açlık insülini, HbA1c ya da şeker yükleme testi
- Kolesterol ve trigliserit
- Testosteron gibi hormon değerleri; yorumu hekimdedir
- TSH, B12, D vitamini ve ferritin
Bu değerlerin beslenmeyle ilişkisini insülin direnci tahlilleri sayfasında anlattık.
Hekim ve diyetisyen işi nasıl paylaşır?
Doğum kontrol hapı, metformin ya da başka bir ilaç hekim kararıdır. Diyetisyen bu ilaçları başlatmaz, kesmez, dozunu değiştirmez. Gebelik planlıyorsanız beslenme planı hekiminizin önerileriyle birlikte yeniden kurulur. İnositol gibi takviyeler sorulduğunda kararı hekiminizle vermenizi isteriz.
Takip nasıl ilerler?
Takipte yalnız tartıya bakılmaz. Bel çevresi, adet düzeni, tatlı isteği, enerji ve uyku birlikte izlenir. Tahliller hekiminizin önerdiği aralıkla tekrarlandığında plan güncellenir.
PCOS'a uygun tarifleri ve alışveriş listelerini pcosdiyeti.com (yeni sekmede açılır) sitesinde topladık. Öğün düzeni için kan şekerini dengede tutan tabak yazısı, kilo tarafı için kilo verememe sayfası yol gösterir.
Kaynaklar
- Uluslararası PCOS Kılavuzu 2023 — Monash Üniversitesi (Teede ve ark.) (yeni sekmede açılır) — beslenme, kilo ve yaşam tarzı önerileri
- Teede ve ark., 2023 kılavuz önerileri — J Clin Endocrinol Metab (yeni sekmede açılır) — inositolün deneysel seçenek sayılması
- DSÖ: Polikistik over sendromu bilgi notu (yeni sekmede açılır) — tanım ve belirtiler
Kimler için uygun?
- PCOS tanısı almış ve beslenmesini düzenlemek isteyenler
- PCOS ile birlikte insülin direnci saptananlar
- Kilo vermekte zorlanan ya da tatlı krizi yaşayanlar
- Hekiminin önerdiği ilaçla birlikte beslenme desteği isteyenler
- Fazla kilosu olmadan PCOS tanısı alanlar
Önce hekime danışılması gereken durumlar
- Üç aydan uzun süren adet kesilmesi ya da çok yoğun kanama
- Hızla artan tüylenme, ses kalınlaşması gibi yeni belirtiler
- Gebelik, gebelik planı ya da emzirme dönemi
- Yeme bozukluğu öyküsü ya da kusma, aç kalma gibi telafi davranışları
Danışmanlık süreci nasıl ilerler?
Öykü ve tahliller
Adet düzeniniz, kilo değişimi, kullandığınız ilaçlar ve hekiminizin istediği tahliller birlikte okunur.
Beslenme günlüğü
Bir hafta boyunca öğün saatleri, tatlı isteği, uyku ve hareket kaydedilir.
Size özel plan
Akdeniz tipi tabak, öğün aralığı ve sizin mutfağınıza uygun örnek menüler hazırlanır.
Takip
Bel çevresi, adet düzeni ve enerji izlenir; tahliller tekrarlandığında plan güncellenir.
Sık Sorulan Sorular
PCOS diyetle geçer mi?
PCOS'ta hangi diyet önerilir?
PCOS'ta süt ve gluten kesilmeli mi?
Zayıf biri de PCOS olabilir mi?
PCOS'ta inositol kullanılmalı mı?
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Diyetisyen tanı koymaz ve ilaç tedavisine karışmaz; tanı ve ilaç kararı için hekiminizle görüşün.
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com