Hazımsızlıkta evde denenebilecek adımlar bellidir: yağlı ve baharatlı yemekleri azaltmak, çayı, kahveyi, kolayı ve alkolü kısmak, yatmadan önceki üç dört saatte yememek, sigarayı bırakmak. Bunlar İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'nin önerdiği alışkanlıklardır. Şikâyet sürüyorsa ya da kilo kaybı, yutma güçlüğü gibi belirtiler eşlik ediyorsa hekiminize başvurun.
Hazımsızlıkta evde denenebilecek adımlar bellidir: yağlı ve baharatlı yemekleri azaltmak, çayı, kahveyi, kolayı ve alkolü kısmak, yatmadan önceki üç dört saatte yememek, sigarayı bırakmak [3]. Hangi yiyeceğin dokunduğu kişiden kişiye değişir [2]. Şikâyet sürüyorsa ya da kilo kaybı, yutma güçlüğü, kusma gibi belirtiler eşlik ediyorsa hekiminize başvurun.
Hazımsızlık nedir, mide ekşimesinden farkı ne?
Hazımsızlık bir hastalık adı değil, bir belirti grubudur. ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) şu yakınmaları sayar: karnın üst kısmında ağrı, yanma ya da rahatsızlık; yemeğe başlar başlamaz doyma; az yemekle rahatsız edici bir dolgunluk; şişkinlik, bulantı ve geğirme [1].
Mide ekşimesi ya da göğüste yanma hazımsızlıkla birlikte görülebilir, ama NIDDK ikisini ayrı durumlar olarak tanımlar [1]. Günlük dilde "midem ekşiyor" derken çoğu zaman mide içeriğinin yemek borusuna doğru geri kaçmasını, yani reflüyü kastederiz.
İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'ne (NHS) göre insanların çoğu hayatının bir döneminde hazımsızlık yaşar ve bu genellikle ciddi bir sorunun işareti değildir [3].
Hazımsızlık neden olur?
NIDDK, ara sıra yaşanan hazımsızlığın nedeninin bilinmediğini açıkça yazar. Uzun süren hazımsızlıkların çoğuna "fonksiyonel dispepsi" adı verilir; bu, bağırsak ile beynin birlikte çalışmasındaki bir aksamadır ve kaygı ile depresyonun bu tabloda payı olabileceği düşünülür [1].
Bazı ilaçlar da hazımsızlık yapabilir. NIDDK'nin listesinde bazı antibiyotikler, steroid olmayan ağrı kesiciler (ibuprofen gibi), demir takviyeleri, kortizon grubu ilaçlar, kemik erimesi ilaçları ve diyabet ile obezitede kullanılan GLP-1 grubu ilaçlar yer alır [1]. Mide şikâyetiniz bir ilaçtan sonra başladıysa ilacı kendiniz kesmeyin; hekiminize ya da eczacınıza sorun.
Helicobacter pylori enfeksiyonu ve mide ülseri gibi durumlar da hazımsızlığa yol açabilir [1]. NHS'e göre fazla kilo, sigara, gebelik, stres ve kaygı şikâyeti artırabilir [3]. Altta ne olduğunu belirlemek hekimin işidir.
Hazımsızlıkta evde hangi alışkanlıklar denenebilir?
NHS'in "kendiniz yapabilecekleriniz" başlığı altında verdiği öneriler şunlardır [3]:
- Çayı, kahveyi, kolayı ve alkolü azaltın. Günde on bardak çay içiyorsanız önce akşam yemeğinden sonraki bardakları bırakmayı deneyin. Kahvenin mideyle ilişkisini aç karnına kahve yazısında anlattık.
- Ağır, yağlı ve baharatlı yemeklerden uzak durun. Kızartma yerine fırın ya da ızgara, bol salçalı ve yağlı tencere yemeği yerine zeytinyağı ölçülü kullanılmış bir sebze yemeği, acılı lahmacun yerine sade bir mercimek çorbası akşam için daha hafif seçeneklerdir.
- Yatmadan önceki üç dört saatte yemeyin. Saat 23.00'te yatıyorsanız akşam yemeğini 19.30 civarında bitirmek bu aralığı sağlar. NIDDK de reflü belirtisi olanlara yemekle uzanma arasında en az üç saat bırakmayı önerir [4].
- Yatarken başınızı ve omuzlarınızı yükseltin. NHS'e göre bu, uyurken mide asidinin yukarı gelmesini önleyebilir.
- Sigara içmeyin.
- Fazla kilonuz varsa bunu hekiminiz ve diyetisyeninizle konuşun. NHS fazla kilolu kişilere kilo vermeyi önerir; NIDDK de hekimin reflü belirtilerini azaltmak için bunu önerebileceğini yazar [3][4]. Bu, kişiye göre hekimle verilecek bir karardır.
Bu listeye bir alışkanlık daha eklenebilir: yavaş yemek. Hızlı yiyip içen kişi daha çok hava yutar; bu da geğirme ve şişkinliği artırabilir. Ayrıntısı hızlı yemek yemenin zararları yazısında.
Hangi yiyecekler mideye dokunur?
NIDDK burada dikkatli bir ayrım yapar: belirli yiyecek ve içeceklerin hazımsızlığa neden olduğu düşünülmüyor; ancak fonksiyonel dispepsisi olan bazı kişilerde belirli yiyecekler şikâyeti başlatabiliyor ya da artırabiliyor. Sık bildirilenler gazlı içecekler, kafeinli yiyecek ve içecekler, tahıl ve buğday ürünleri, meyve ve meyve suları ile yağlı yiyeceklerdir [2].
Reflü belirtileriyle sık ilişkilendirilenler ise şöyle sıralanır: narenciye ve domates gibi asitli yiyecekler, alkol, çikolata, kahve ve diğer kafein kaynakları, yağlı yiyecekler, nane ve baharatlı yiyecekler [4].
Bu iki liste bir "yasaklar listesi" değildir. NIDDK aynı sayfada farklı kişilerde farklı yiyeceklerin şikâyet yaptığını vurgular [2]. Hepsini birden kesmek hem gereksiz hem de beslenmeyi daraltan bir adımdır. Bunun yerine iki hafta boyunca ne yediğinizi ve ne zaman şikâyet yaşadığınızı yazın; besin günlüğü nasıl tutulur yazısındaki yöntem bu iş için yeterlidir. Günlükte tekrar eden bir yiyecek görürseniz onu diyetisyeninizle birlikte ele alın.
Nane çayı, rezene, karbonat: evdeki çareler işe yarar mı?
NIDDK, hekimin fonksiyonel dispepside nane yağı ya da Frenk kimyonu yağı gibi bazı takviyeleri önerebileceğini, ancak güvenlik nedeniyle herhangi bir takviyeye başlamadan önce hekimle konuşulması gerektiğini yazar [2]. Yani bu, kendi başınıza başlayacağınız bir uygulama değildir.
Nane konusunda bir ayrıntı daha var: nane, reflü belirtileriyle sık ilişkilendirilen yiyecekler listesinde de yer alır [4]. Şikâyetiniz daha çok göğüste yanma ve ekşime biçimindeyse nane çayı belirtiyi artırabilir; kendinizde izleyin.
Rezene çayı, karbonatlı su, elma sirkesi gibi evde sık denenen çareler hakkında okuduğumuz kaynaklarda bir öneri yer almıyor; bu yüzden "iyi gelir" ya da "gelmez" diyemiyoruz. Eczanede satılan mide ilaçları için NHS eczacıya danışmayı önerir [3]; hangi ilacın size uygun olduğuna hekiminiz ya da eczacınız karar verir.
Hazımsızlıkta ne zaman hekime başvurmalı?
NIDDK, hazımsızlıkla birlikte şu belirtilerden biri varsa hemen hekime başvurulmasını söyler [1]:
- Göğüste, çenede, boyunda ya da kolda ağrı; nefes darlığı
- Yutma güçlüğü ya da yutarken ağrı
- Şiddetli ve sürekli karın ağrısı
- Sık kusma, kanlı kusma ya da siyah, katran gibi dışkı
- İstemeden kilo kaybı ya da iştahsızlık
- Gözlerde ya da ciltte sararma
Göğüs ağrısına nefes darlığı eşlik ediyorsa 112'yi arayın. Bu belirtiler yokken de hazımsızlığınız düzelmiyorsa ya da tekrar tekrar geliyorsa hekime görünmeniz gerekir [1][3]. Gebelikte hazımsızlık sık görülür [3]; bu dönemde ilaç ve bitki çayı kararını hekiminize bırakın.
Şikâyetinizde şişkinlik ve gaz ağır basıyorsa şişkinlik neden olur yazısı ile kardeş sitemiz sibodiyeti.com daha ayrıntılı içerik sunar. Hekim değerlendirmesinden sonra beslenme tarafında neler konuşulduğunu sindirim ve şişkinlik sayfasında bulabilirsiniz. Bu yazı genel bilgi verir; kişisel durumunuz için hekiminize ve diyetisyeninize danışın.
Sık sorulan sorular
Her akşam yemekten sonra midem ekşiyor, ne yapmalıyım?
Önce akşam yemeğinin saatine ve içeriğine bakın: yemeği yatmadan en az üç saat önce bitirmek, yağlı ve baharatlı yemekleri azaltmak, yemek sonrası çay ile kahveyi kısmak kaynakların önerdiği adımlardır. Birkaç hafta içinde düzelme olmuyorsa ya da şikâyet her akşam tekrarlıyorsa nedenin araştırılması için hekiminize başvurun.
Hazımsızlığa nane çayı iyi gelir mi?
Bunu söylemek için elimizde yeterli bilgi yok. NIDDK, hekimin bazı kişilere nane yağı önerebileceğini yazar; ama bu çay değil takviyedir ve hekim kararıyla kullanılır. Öte yandan nane, reflü belirtilerini artırabilen yiyecekler arasında da sayılır. Göğsünüzde yanma oluyorsa nane çayının size nasıl geldiğini izleyin ve hekiminize danışın.
Stres hazımsızlık yapar mı?
Yapabilir. NHS, stres ve kaygının hazımsızlığı artırabildiğini yazar. NIDDK de uzun süren hazımsızlıkların çoğunu oluşturan fonksiyonel dispepside kaygı ve depresyonun payı olabileceğini belirtir. Yine de şikâyeti yalnızca strese bağlayıp beklemek doğru olmaz; hazımsızlığınız geçmiyorsa başka bir nedenin olup olmadığını hekiminiz değerlendirmelidir.
Ağrı kesici kullanınca midem rahatsız oluyor, bırakmalı mıyım?
Kendi kararınızla bırakmayın ya da değiştirmeyin. İbuprofen gibi steroid olmayan ağrı kesiciler hazımsızlığı artırabilen ilaçlar arasındadır; NHS bu ilaçları kullananların eczacıya ya da hekime danışmasını önerir. Reçeteli bir ilaç kullanıyorsanız mide şikâyetinizi hekiminize anlatın; ilacın değişip değişmeyeceğine ya da mide koruyucu gerekip gerekmediğine o karar verir.
Kaynaklar
- NIDDK (ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü): Symptoms & Causes of Indigestion (yeni sekmede açılır) — belirtiler, nedenler, hekime başvurulacak durumlar
- NIDDK: Eating, Diet, & Nutrition for Indigestion (yeni sekmede açılır) — şikâyeti artırabilen yiyecekler, takviyeler konusunda uyarı
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi): Indigestion (yeni sekmede açılır) — evde yapılabilecekler, artıran etkenler
- NIDDK: Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD (yeni sekmede açılır) — reflüde yemek saati ve sık bildirilen yiyecekler
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Besin intoleransı ile besin alerjisi farkı nedir?
Besin alerjisinde bağışıklık sistemi bir besine aşırı tepki verir; kaşıntı, kızarıklık, dudakta ve yüzde şişme, nefes darlığı görülebilir ve tablo cid...
-
Hızlı yemek yemenin zararları neler? Çiğneme ve yeme hızı
Hızlı yemek yiyen kişi daha çok hava yutar; bu da geğirme ve gaz şikâyetini artırabilir. Deneylerde hızlı yenen öğünde daha fazla yenmiş, tokluk hormo...
-
Laktoz intoleransında ne yenir? Laktozsuz süt, yoğurt ve peynir
Laktoz intoleransında süt ürünlerini tümüyle bırakmak çoğu zaman gerekmez; yapılacak iş, laktoz miktarını kendi sınırınıza göre ayarlamaktır. Yoğurt v...