Laktoz intoleransında ne yenir? Laktozsuz süt, yoğurt ve peynir

Açık renkli zeminde bir bardak süt
Kısa cevap

Laktoz intoleransında süt ürünlerini tümüyle bırakmak çoğu zaman gerekmez; yapılacak iş, laktoz miktarını kendi sınırınıza göre ayarlamaktır. Yoğurt ve sert peynirler sütten daha az laktoz içerir, laktozsuz süt de bir seçenektir. Sütü azaltıyorsanız kalsiyum ve D vitamini kaynaklarını ayrıca düşünmek gerekir. Belirtiler sürüyorsa nedenini hekim araştırır.

Laktoz intoleransında süt ürünlerinin hepsini bırakmanız çoğu zaman gerekmez. İlk denenecek seçenekler yoğurt, sert peynirler ve laktozsuz süttür; sebze, meyve, et, balık, yumurta ve kuru baklagil ise sade hâlleriyle laktoz içermez. ABD'nin sindirim hastalıkları enstitüsü NIDDK'ya göre laktoz intoleransı olan çoğu kişi bir miktar laktozu belirti yaşamadan tüketebilir [1]. Yani soru "süt yasak mı" değil, "bana ne kadarı dokunuyor" sorusudur.

Laktoz intoleransı nedir, belirtileri nelerdir?

Laktoz, sütte bulunan şekerdir. Onu sindirmek için ince bağırsakta laktaz adlı bir enzim gerekir. İngiltere Sağlık Servisi (NHS), laktoz intoleransının en sık nedenini vücudun bu enzimi yeterince üretmemesi olarak açıklar [2].

Belirtiler laktozlu bir yiyecek ya da içecekten birkaç dakika ile birkaç saat sonra başlayabilir [2]:

  • Karın ağrısı ya da rahatsızlık hissi
  • Şişkinlik ve gaz
  • Karında guruldama
  • İshal ya da kabızlık
  • Bulantı, bazen kusma

Bu yakınmalar başka sindirim sorunlarında da görülür. Şişkinliğin diğer nedenlerini karın şişkinliği neden olur yazısında topladık.

Laktoz intoleransında süt tamamen kesilir mi?

Çoğu zaman hayır. NIDDK, laktoz içeren yiyecek ve içeceklerden tümüyle kaçınmanın gerekmeyebileceğini, süt ürünlerinin hepsini çıkaranların ihtiyaç duyduğundan az kalsiyum ve D vitamini alabileceğini yazar [1].

Aynı kaynağın aktardığı araştırmalara göre birçok kişi 12 gram laktozu, yani yaklaşık bir büyük bardak sütteki miktarı, belirti olmadan ya da hafif belirtiyle tüketebilir [1]. Bu bir ortalamadır; sizin sınırınız daha düşük ya da daha yüksek olabilir.

Sınırınızı bulmak için NIDDK'nın önerdiği yollar şunlardır [1]:

  • Sütü bir seferde az miktarda ve öğünle birlikte için.
  • Süt ürünlerini beslenmenize azar azar ekleyin, nasıl hissettiğinize bakın.
  • Önce yoğurdu ve sert peynirleri deneyin.

Denerken birkaç gün not tutmak işinizi kolaylaştırır. Ne yediğinizi ve ardından ne hissettiğinizi yazmanın yöntemini besin günlüğü nasıl tutulur yazısında gösterdik.

Laktoz intoleransında ne yenir?

Sofranızda yer bulabilecek seçenekler şunlardır:

  • Yoğurt. NIDDK yoğurdun diğer süt ürünlerinden daha az laktoz içerdiğini ve bazı kişilerce daha rahat tüketildiğini belirtir [1]. Birkaç kaşık yoğurtla başlayıp miktarı kendinize göre ayarlayabilirsiniz.
  • Sert, olgun peynirler. Kaynak örnek olarak çedar ve İsviçre peynirini verir [1]. Bizim sofralarda sert, olgun peynir denince akla eski kaşar gelir; kaynak onu adıyla saymaz, bu yüzden onu da taze ve yumuşak peynirleri de küçük bir dilimle deneyin.
  • Laktozsuz süt ve süt ürünleri. Marketlerde bulunur; NIDDK bu ürünlerin normal süt kadar sağlıklı olduğunu söyler [1]. Sütlaç, muhallebi ya da sütlü kahve için pratik bir çözümdür.
  • Laktoz içermeyen besinler. Laktoz süt şekeridir. Sebze, meyve, kuru baklagil, yumurta, et, balık, pirinç, bulgur, zeytinyağı ve kuruyemişte, içine süt, tereyağı ya da krema eklenmedikçe laktoz bulunmaz.

Laktaz enzimi içeren ürünler bazı kişilerde belirtileri azaltabilir [1][2]. Size uygun olup olmadığını hekiminize ya da eczacınıza sorun.

Hangi paketli gıdalarda gizli laktoz bulunur?

Laktoz yalnızca süt, yoğurt, peynir, tereyağı, krema ve dondurmada bulunmaz. Süt ve süt ürünleri paketli yiyeceklere de eklenir [1][2]:

  • Ekmek, kraker, kek, bisküvi ve diğer hamur işleri
  • Kahvaltılık gevrek, hazır çorba, hazır patates püresi
  • Salata sosları, margarin, aromalı cips
  • Sosis, salam gibi işlenmiş et ürünleri
  • Protein tozları ve barları, öğün yerine geçen içecekler, toz kahve kreması

Az miktarda laktoz bile size dokunuyorsa içindekiler listesini okuyun. NIDDK'ya göre şu sözcükler ürünün laktoz içerdiğini gösterir: süt, laktoz, peynir altı suyu, süt pıhtısı, süt tozu, yağsız süt tozu, süt yan ürünleri [1]. Bazı ilaçlarda da az miktarda laktoz bulunabilir; çok hassassanız kullandığınız ilaçları hekiminize sorun [1].

Süt azalınca kalsiyum ve D vitamini nereden gelir?

Süt ürünleri en yaygın kalsiyum kaynağıdır. Onları azalttığınızda açığı başka besinlerle kapatmak gerekir. NIDDK'nın saydığı laktozsuz kalsiyum kaynakları şunlardır [1]:

  • Kılçığıyla yenen konserve sardalya ve somon
  • Brokoli ve yeşil yapraklı sebzeler
  • Portakal
  • Badem ve kuru fasulye
  • Tofu
  • Etiketinde kalsiyum eklendiği yazan ürünler

D vitamini kalsiyumun emilmesine ve kullanılmasına yardım eder; yumurta ve somon gibi balıklar D vitamini içerir [1]. Ayrıntısı D vitamini hangi besinlerde var yazısındadır. Yeterli alıp almadığınızı ve takviye gerekip gerekmediğini hekiminiz ya da diyetisyeniniz değerlendirir.

Çocuğunuzda laktoz intoleransından kuşkulanıyorsanız sütü kendiniz kesmeyin; NIDDK çocuklarda beslenme planını hekimin ya da diyetisyenin yapmasını ister [1]. Gebelik ve emzirme döneminde de süt ürünlerini azaltmadan önce hekiminize danışın.

Süt dışındaki kalsiyum kaynaklarını porsiyon örnekleriyle kardeş sitemiz anlatır: longevitybeslenme.com (yeni sekmede açılır).

Laktozu azaltılmış bir günlük örnek menü nasıl olur?

Aşağıdaki örnek fikir vermek içindir; miktarlar kişiye göre değişir.

  • Kahvaltı: Haşlanmış yumurta, bir dilim eski kaşar, zeytin, domates, salatalık, tam buğday ekmeği.
  • Öğle: Zeytinyağlı kuru fasulye, bulgur pilavı, mevsim salatası, tolere ediyorsanız yarım kâse yoğurt.
  • Ara öğün: Bir portakal ve bir avuç badem.
  • Akşam: Fırında balık, zeytinyağlı brokoli, yanında limonlu roka.
  • Gece: Canınız sütlü bir şey isterse laktozsuz sütle hazırlanmış tarçınlı süt.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Kendi kendinize "laktoz intoleransım var" deyip besin gruplarını çıkarmayın. NHS, hekime ya da diyetisyene danışmadan besinlerin kesilmemesini önerir; çünkü laktoz intoleransı bazen çölyak gibi başka bir hastalığa bağlı gelişir ve asıl nedenin bulunması gerekir [2]. Şu durumlarda hekime başvurun [2]:

  • Belirtiler yemeklerden sonra sık sık tekrarlıyorsa
  • Üç haftadır süren şişkinlik, karın rahatsızlığı ya da dışkılama düzeninde değişiklik varsa
  • Dışkıda kan görüyorsanız
  • İstemeden kilo veriyorsanız

Laktoz intoleransı besin alerjisi değildir. Dudakta, yüzde ya da boğazda şişme, nefes almada güçlük, yaygın kaşıntılı döküntü alerjik tepkiye işaret edebilir ve acil yardım gerektirir [2]; 112'yi arayın. İlgili sayfalarımız: gıda intoleransı testi ve bir besini çıkarıp geri ekleme yöntemini anlatan eliminasyon diyeti.

Sık sorulan sorular

Laktoz intoleransım varsa yoğurt yiyebilir miyim?

Deneyebilirsiniz. NIDDK yoğurdun diğer süt ürünlerinden daha az laktoz içerdiğini ve bazı kişilerce daha rahat tüketildiğini yazar. Birkaç kaşıkla, yemeğin yanında başlayın ve sonraki saatlerde nasıl hissettiğinize bakın. Rahatsızlık olmuyorsa miktarı yavaşça artırın. Dokunuyorsa laktozsuz yoğurt seçeneğini deneyebilir, durumu diyetisyeninizle konuşabilirsiniz.

Laktozsuz süt normal süt kadar besleyici mi?

NIDDK, laktozsuz ve laktozu azaltılmış süt ürünlerinin normal süt ürünleri kadar sağlıklı olduğunu belirtir. Bu ürünler sütün yerine geçtiği için kalsiyum alımınızı korumanıza yardım eder. Sütlü kahve, sütlaç ya da muhallebi yaparken normal sütün yerine kullanabilirsiniz. Hangi ürünün size uyduğunu görmek için etiketi okuyun ve küçük bir bardakla deneyin.

Peynir yiyince rahatsız olmuyorum ama süt dokunuyor, neden?

Süt ürünlerinin laktoz miktarı aynı değildir. NIDDK sert peynirlerin ve yoğurdun diğer süt ürünlerinden daha az laktoz içerdiğini söyler. Bu yüzden bir bardak süt şişkinlik yaparken bir dilim kaşar sorun çıkarmayabilir. Miktar da belirleyicidir: sütü az az ve öğünle birlikte içmek belirtileri hafifletebilir. Herkesin sınırı farklıdır.

Laktoz intoleransı sonradan ortaya çıkar mı?

Çıkabilir. NHS, laktoz intoleransının her yaşta başlayabileceğini yazar. Bağırsak enfeksiyonu, bağırsak ameliyatı, çölyak ya da iltihaplı bağırsak hastalığı gibi durumlar da buna yol açabilir. Yeni başlayan ve geçmeyen şişkinlik, ishal ya da karın ağrısında nedeni kendiniz tahmin etmek yerine hekime başvurun; altta yatan durumun bulunması gerekir.

Kaynaklar

  1. NIDDK (ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü): Eating, Diet, & Nutrition for Lactose Intolerance (yeni sekmede açılır) — tolere edilen miktar, laktoz içeren ürünler, etiket sözcükleri, kalsiyum ve D vitamini kaynakları
  2. NHS (İngiltere Sağlık Servisi): Lactose intolerance (yeni sekmede açılır) — belirtiler, nedenler, hekime başvurulacak durumlar, alerjiden farkı

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın