Hızlı yemek yemenin zararları neler? Çiğneme ve yeme hızı

Koyu renkli tabağın ortasında çalar saat, yanında çatal ve bıçak
Kısa cevap

Hızlı yemek yiyen kişi daha çok hava yutar; bu da geğirme ve gaz şikâyetini artırabilir. Deneylerde hızlı yenen öğünde daha fazla yenmiş, tokluk hormonlarının yanıtı daha zayıf kalmıştır. Gözlem çalışmaları hızlı yemeyi fazla kiloyla ilişkilendirir; ancak bu, yavaş yemenin kilo verdirdiğini göstermez. Türkiye Beslenme Rehberi yiyeceklerin iyice çiğnenmesini önerir.

Hızlı yemek yiyen kişi daha çok hava yutar; bu da geğirme ve gaz şikâyetini artırabilir [1]. Deneylerde hızlı yenen öğünde daha fazla yenmiş, tokluk hormonlarının yanıtı daha zayıf kalmıştır [3][5]. Gözlem çalışmaları hızlı yemeyi fazla kiloyla ilişkilendirir [4]; ancak bu, yavaş yemenin kilo verdirdiğini göstermez. Türkiye Beslenme Rehberi yiyeceklerin iyice çiğnenip yavaş yenmesini önerir [2].

Hızlı yemek yemenin zararları neler?

Okuduğumuz kaynaklar üç başlıkta toplanıyor: sindirim şikâyetleri, öğünde yenen miktar ve vücut ağırlığıyla ilişki. Üçünde de kanıtın gücü aynı değil. Hava yutma ve gaz konusu sağlık kurumlarının hasta bilgilendirme sayfalarında yer alır. Yenen miktar konusu deneylerle sınanmıştır. Kilo konusu ise yalnızca gözleme dayanır ve neden-sonuç göstermez. Aşağıda her birini ayrı ayrı anlatıyoruz.

Hızlı yemek gaz ve şişkinlik yapar mı?

ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü'ne (NIDDK) göre herkes yiyip içerken bir miktar hava yutar. Geğirmeyle çıkmayan hava bağırsaklara geçebilir. Daha fazla hava yutmak daha fazla gaz ve gaz şikâyeti demektir. NIDDK daha fazla hava yutulan durumlar arasında hızlı yiyip içmeyi, sakız çiğnemeyi ve gazlı içecekleri sayar [1].

Yani ayakta, beş dakikada bitirilen bir dürümün ardından gelen geğirme ve şişkinlikte dürümün içindekiler kadar yeme hızının da payı olabilir. Gazın diğer kaynağı sindirilmeden kalın bağırsağa ulaşan karbonhidratlardır [1]; bu tarafı gaz yapan yiyecekler listesi yazısında anlattık. Şişkinliğin başka nedenleri için şişkinlik neden olur yazısına bakabilirsiniz.

Hızlı yiyince neden daha çok yenir?

Türkiye Beslenme Rehberi bunu tek cümleyle açıklar: tok hissetmeye başlamak en az 20 dakika sürer [2]. Öğün on dakikada bittiyse tokluk duygusu gelmeden tabak boşalmış, belki ikinci porsiyon da alınmış olabilir.

Bu konu deneylerle de sınandı. 2014'te yayımlanan bir derleme, yeme hızının bilerek değiştirildiği 22 deneyi bir araya getirdi. Sonuç: yavaş yenen öğünlerde, hızlı yenenlere göre daha az enerji alındı. Öğünün sonunda ve sonraki üç buçuk saat içinde hissedilen açlıkta ise hızlı ve yavaş yiyenler arasında belirgin bir fark çıkmadı. Yazarlar çalışmaların sonuçlarının birbirinden hayli farklı olduğunu da not eder [3].

Küçük bir başka deneyde 17 sağlıklı erkek aynı miktarda dondurmayı bir gün 5 dakikada, başka bir gün 30 dakikada yedi. Yarım saate yayılan öğünden sonra, tokluk sinyali veren iki bağırsak hormonunun (peptit YY ve GLP-1) yanıtı daha yüksek ölçüldü; açlık hormonu ghrelinde fark çıkmadı. Katılımcıların bildirdiği tokluk hissinde ise kesin bir fark değil, yalnızca bir eğilim görüldü [5]. Deney küçüktür ve yalnızca erkeklerle yapılmıştır.

Hızlı yemek yemek kilo aldırır mı?

Bu soruya "evet" demek için elimizdeki veri yeterli değil. Bilinen şu: 23 çalışmayı birleştiren 2015 tarihli bir derlemede hızlı yiyen yetişkinlerin beden kütle indeksi, yavaş yiyenlere göre ortalama 1,78 birim daha yüksekti; obezite görülme olasılığı da hızlı yiyenlerde daha yüksekti (olasılık oranı 2,15). Yazarlar çalışmaların sonuçlarının birbirinden hayli farklı olduğunu da belirtir [4]. Yine gözleme dayanan 2021 tarihli bir başka derleme hızlı yemeyi metabolik sendromla ve bileşenleriyle ilişkili buldu [6].

Bu çalışmalar gözleme dayanır: araştırmacı kimsenin yeme hızını değiştirmez, hızlı ve yavaş yiyenleri karşılaştırır. Hızlı yemenin kiloya mı yol açtığı, yoksa başka alışkanlıklarla (büyük porsiyon, ayaküstü atıştırma, öğün atlama) birlikte mi görüldüğü buradan anlaşılamaz. 2015 derlemesinin yazarları da yeme hızını yavaşlatmanın kilo denetiminde işe yarayıp yaramadığının ayrıca araştırılması gerektiğini yazar [4]. Bu nedenle "yavaş yerseniz kilo verirsiniz" demiyoruz. Kilo konusu kişisel bir değerlendirme gerektirir; çerçevesini kilo verememe sayfasında bulabilirsiniz.

Daha yavaş yemek için ne yapılabilir?

Rehberin iki önerisi açıktır: yiyecekler iyice çiğnenmeli ve yavaş yenmeli; yemek televizyon ya da bilgisayar karşısında değil, sofrada yenmeli [2]. Bunları gündelik hayata şöyle çevirebilirsiniz:

  • Öğüne en az 20 dakika ayırın. Öğle arası kısaysa yemeği masa başında değil, bilgisayardan uzakta yiyin.
  • Çorba ya da salatayla başlayın. Kaşıkla içilen bir mercimek çorbası ya da çatalla yenen bir çoban salata öğünün ilk dakikalarını kendiliğinden yavaşlatır.
  • Lokmalar arasında çatalı bırakın. Ağzınızdaki lokma bitmeden yenisini hazırlamayın.
  • Elde yenen yiyeceklere dikkat edin. Dürüm, tost, simit ve pide dilimi tabaktaki yemekten çok daha hızlı biter. Mümkünse oturarak ve ikiye bölerek yiyin.
  • Sofraya çok aç oturmayın. Uzun süre aç kalıp sofraya oturduğunuzda yavaşlamak zorlaşır. Bu, kaynaklarda sınanmış bir bilgi değil, gündelik bir gözlemdir; öğün aralarınız çok uzunsa araya meyve ya da yoğurt gibi küçük bir öğün koymayı deneyebilirsiniz.
  • Telefonu ve ekranı sofradan kaldırın.

Bu adımların hiçbiri bir sonuç sözü değildir; amaç tokluğu fark etmenize zaman tanımaktır. Öğün düzeninin genel çerçevesi fonksiyonel beslenmenin ilkeleri sayfasındadır.

Her lokmayı kaç kez çiğnemek gerekir?

"Her lokmayı 30 kez çiğneyin" gibi sayılar çok paylaşılıyor. Okuduğumuz kaynaklarda böyle bir sayı yok; rehber yalnızca "iyice" der [2]. Lokmayı saymak yerine yutmadan önce ağzınızda parça kalıp kalmadığına bakmanız yeterlidir. Rehber, yaşlılarda sindirimi kolaylaştırmak için az miktarda ve sık beslenmeyi, yemeklerin iyi çiğnenmesini yararlı bulur [2]. Diş eksikliği, uymayan protez ya da ağız içi ağrı çiğnemenizi zorlaştırıyorsa bunu diş hekiminize gösterin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Yavaş yemeye başladığınız hâlde geğirme, şişkinlik ya da hazımsızlık sürüyorsa nedenini yeme hızına bağlayıp beklemeyin. Yutarken takılma ya da ağrı, yemekten sonra kusma, istemeden kilo kaybı varsa hekiminize başvurun. Yemeği durduramadığınızı, kısa sürede kontrolsüzce çok yediğinizi hissediyorsanız bunu da hekiminize anlatın. Mide tarafındaki yakınmalar için hazımsızlığa ne iyi gelir yazısına bakabilirsiniz. Bu yazı genel bilgi verir; kişisel durumunuz için hekiminize ve diyetisyeninize danışın.

Sık sorulan sorular

Yemeği beş dakikada bitiriyorum, bu mideme zarar verir mi?

Okuduğumuz kaynaklar hızlı yemenin mideye kalıcı bir zarar verdiğini söylemiyor. Bilinen etki şudur: hızlı yiyip içerken daha çok hava yutulur ve bu, geğirme ile gaz şikâyetini artırabilir. Öğünü 20 dakikaya yaymayı deneyin. Yemeklerden sonra ağrı, yanma ya da bulantı oluyorsa nedenini hekiminize sorun.

Yavaş yersem kilo verir miyim?

Bunu söyleyemeyiz. Deneylerde yavaş yenen öğünde daha az yenmiştir; gözlem çalışmalarında hızlı yiyenlerin beden kütle indeksi ortalamada daha yüksektir. Ancak yeme hızını yavaşlatmanın kiloyu azalttığını gösteren yeterli araştırma yoktur; derlemelerin yazarları da bunu belirtir. Kilo, tek bir alışkanlıkla değil, kişiye özel bir değerlendirmeyle ele alınır.

Çocuğum çok hızlı yiyor, ne yapabilirim?

Türkiye Beslenme Rehberi çocuklar için de yemeğin yavaş yenmesini ve ekran karşısında değil sofrada yenmesini önerir. Sofraya birlikte oturmak, tabağı küçük porsiyonla başlatmak ve yemek sırasında televizyonu kapatmak evde denenebilir. Çocuğunuzun kilosu ya da yeme davranışı sizi kaygılandırıyorsa çocuk hekiminize danışın.

Yemek yerken su içmek sindirimi yavaşlatır mı?

Okuduğumuz kaynaklarda yemekle birlikte su içmenin sindirimi bozduğuna dair bir bilgi yok. Lokmalar arasında bir yudum su almak öğünü yavaşlatmanın pratik yollarından biridir. Dikkat edilecek olan gazlı içeceklerdir: NIDDK bunları daha fazla hava yutulmasına yol açan alışkanlıklar arasında sayar. Reflünüz varsa sıvı miktarını hekiminize sorun.

Kaynaklar

  1. NIDDK (ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü): Symptoms & Causes of Gas in the Digestive Tract (yeni sekmede açılır) — yutulan hava ve gaz
  2. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — yavaş yeme, iyi çiğneme, tokluk süresi, sofrada yeme
  3. Robinson E ve ark. A systematic review and meta-analysis examining the effect of eating rate on energy intake and hunger. Am J Clin Nutr. 2014;100(1):123-51. PMID: 24847856 (yeni sekmede açılır) — 22 deney: yeme hızı ve alınan enerji
  4. Ohkuma T ve ark. Association between eating rate and obesity: a systematic review and meta-analysis. Int J Obes (Lond). 2015;39(11):1589-96. PMID: 26100137 (yeni sekmede açılır) — 23 gözlem çalışması: yeme hızı ve vücut ağırlığı
  5. Kokkinos A ve ark. Eating slowly increases the postprandial response of the anorexigenic gut hormones, peptide YY and glucagon-like peptide-1. J Clin Endocrinol Metab. 2010;95(1):333-7. PMID: 19875483 (yeni sekmede açılır) — 17 kişilik deney: 5 ve 30 dakikalık öğün
  6. Yuan SQ ve ark. Association Between Eating Speed and Metabolic Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Nutr. 2021;8:700936. PMID: 34746200 (yeni sekmede açılır) — yeme hızı ve metabolik sendrom

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın