Kahvaltı yapmamak zararlı mı? Sabah aç kalamayanlar ve iştahsızlar

Sahanda yumurta, domates, avokado ve tam tahıllı ekmekle kahvaltı tabağı
Kısa cevap

Sağlıklı bir yetişkin için kahvaltı yapmamanın tek başına zararlı olduğunu gösteren güçlü bir kanıt yoktur; belirleyici olan günün geri kalanında ne yediğinizdir. Kısa süreli araştırmalarda kahvaltıyı atlayanların kilosu artmamış, günlük toplam kalorisi daha düşük kalmış, ancak bir derlemede LDL kolesterolü daha yüksek çıkmıştır. Diyabet ilacı ya da insülin kullananlar, gebeler, çocuklar ve ergenler ise öğün atlamadan önce hekimine danışmalıdır.

Sağlıklı bir yetişkin için kahvaltı yapmamanın tek başına zararlı olduğunu gösteren güçlü bir kanıt yoktur; yetişkinlerle yapılan kısa süreli deneylerde kahvaltıyı atlayanların kilosu artmamış, günlük toplam kalorisi daha düşük kalmıştır [1][2]. Aynı deneylerin birkaçında kahvaltıyı atlayanların LDL kolesterolü daha yüksek çıkmıştır [2]. Bu yüzden sonuç "kahvaltıyı bırakın" değildir: sabah iştahınız yoksa kendinizi zorlamanız, acıkıyorsanız da kahvaltıdan vazgeçmeniz için bir neden yoktur.

Kahvaltı yapmamak zararlı mı? Araştırmalar ne diyor?

Bu soruya bakan iki derleme çalışması var. İkisi de katılımcıların rastgele "kahvaltı yap" ve "kahvaltı yapma" gruplarına ayrıldığı deneyleri bir araya getirir.

2019, BMJ dergisi. Yüksek gelirli ülkelerde yetişkinlerle yapılmış 13 deney incelendi. Kahvaltı yapmayan grup lehine küçük bir kilo farkı bulundu: ortalama 0,44 kilogram. Kahvaltı yapanların günlük toplam enerji alımı ortalama 260 kilokalori kadar daha yüksekti. Yazarlar deneylerin kısa süreli olduğunu (kilo için ortalama yedi hafta) ve kalitelerinin çoğunlukla düşük olduğunu, bu yüzden sonuçların temkinle yorumlanması gerektiğini belirtir [1].

2020, Obesity dergisi. En az dört hafta süren 7 deney ve toplam 425 katılımcı incelendi; ortalama süre 8,6 haftaydı. Kahvaltıyı atlayanlarda vücut ağırlığı ortalama 0,54 kilogram daha düşüktü. Buna karşılık üç deneyde LDL kolesterol kahvaltıyı atlayan grupta ortalama 9,24 mg/dL daha yüksek çıktı. Tansiyon, açlık kan şekeri, insülin ve trigliseritte anlamlı fark görülmedi [2].

Özetle: birkaç haftalık sürede kahvaltıyı atlamak yetişkinlerde ölçülen değerlerin çoğunu değiştirmemiş, ama LDL kolesterolle ilgili bir soru işareti bırakmıştır. Yıllar süren etkiyi bu deneyler göstermez.

"Kahvaltı günün en önemli öğünüdür" sözü doğru mu?

Bu söz çok yaygındır, ama yukarıdaki iki derleme kahvaltının her yetişkin için vazgeçilmez olduğu fikrini desteklemez. BMJ derlemesinin yazarları, yetişkinlere kilo vermek amacıyla kahvaltı önerirken dikkatli olunması gerektiğini, bunun ters etki yapabileceğini yazar [1].

Öte yandan aynı çalışmalar "kahvaltıyı bırakın" da demez. Farklar küçüktür, süreler kısadır ve katılımcılar yetişkindir. Çocuklar ve ergenler bu deneylerde yer almaz; okuduğumuz özetlerde gebelere ya da ilaç kullananlara özgü bir sonuç da yoktur.

Buradan çıkan pratik sonuç şudur: öğün sayısı tek başına hedef olamaz. Sabah yediğiniz simit ve şekerli çay ile yumurtalı, sebzeli bir tabak aynı "kahvaltı" sözcüğüyle anılır ama aynı şey değildir. Ne yediğiniz, kaçta yediğinizden daha çok şey anlatır. Öğün saatlerini daraltan düzenleri aralıklı oruç herkese uygun mu yazısında ayrıca ele aldık.

Sabah iştahı olmayanlar ne yapabilir?

Uyanınca canınız bir şey istemiyorsa bunun birkaç sıradan açıklaması olabilir: geç ve ağır bir akşam yemeği, gece atıştırması, kısa uyku ya da sabahın telaşı. Kendinizi masaya oturmaya zorlamak yerine şunları deneyebilirsiniz:

  • İlk öğünü kaydırın. Sabah yedide değil, dokuz buçukta ya da onda acıkıyorsanız o saatte yiyin. İşe yanınızda götüreceğiniz küçük bir kahvaltı bunu kolaylaştırır.
  • Küçük başlayın. Bir kâse yoğurt ve meyve, bir haşlanmış yumurta ile bir dilim ekmek ya da bir bardak süt ve bir avuç ceviz yeterli bir başlangıçtır.
  • Akşamı gözden geçirin. Akşam yemeğini biraz öne almak ve gece atıştırmasını azaltmak sabah iştahını geri getirebilir.
  • Kahveyi yemeğin yerine koymayın. Öğlene kadar yalnızca çay ve kahveyle idare ediyorsanız öğle yemeğine çok aç girersiniz.

Asıl dikkat edilecek nokta, kahvaltıyı atladığınız gün öğle ve akşam tabağınızın düzgün kurulmasıdır. Sabah yemediğiniz yumurtanın, peynirin, sebzenin ve tam tahılın gün içinde bir yerde karşılığı olmalıdır. Sabah iştahsızlığı yeni başladıysa ve bulantı, erken doyma ya da istemsiz kilo kaybıyla birlikteyse hekime başvurun.

Sabah aç kalamayanlar için doyurucu kahvaltı nasıl kurulur?

Sabah aç kalkıyor, kahvaltı etmeyince başınız ağrıyor ya da öğlene kadar dayanamıyorsanız kahvaltı sizin için doğru öğündür. Amaç sizi öğlene kadar rahat taşıyacak bir tabak kurmaktır:

  • Bir protein: yumurta, beyaz peynir, lor ya da yoğurt
  • Bir tam tahıl: tam buğday ya da çavdar ekmeği, yulaf
  • Bol sebze: domates, salatalık, biber, maydanoz, roka
  • Bir miktar yağ: zeytin, zeytinyağı, ceviz

Örnekler: menemen ve bir dilim tam buğday ekmeği; haşlanmış yumurta, beyaz peynir, zeytin ve söğüş; yoğurtlu yulaf, üzerine ceviz ve meyve; lorlu maydanozlu tam buğday dürüm. Reçel, bal, simit, poğaça ve börek sofradan kalkmak zorunda değildir, ama her günün değil arada bir günün yiyecekleri olarak düşünülmelidir.

MedlinePlus ara öğünler için proteini bir karbonhidratla eşleştirmenin daha uzun süre tok tuttuğunu yazar [3]; kahvaltıda ekmeğin yanına yumurta ya da peynir koymak aynı düşünceye dayanır. Tabağı nasıl dengeleyeceğinizi kan şekerini dengede tutan tabak yazısında, kuşluk vaktinde gelen tatlı isteğini tatlı krizi neden olur yazısında anlattık.

İleri yaşta kahvaltının nasıl kurulacağını örnek tabaklarla kardeş sitemiz anlatır: longevitybeslenme.com (yeni sekmede açılır).

Kahvaltıyı atlayınca gün içinde nelere dikkat etmeli?

  • Öğle yemeğini geciktirmeyin. Kahvaltısız bir günde öğleyi de atlamak, akşam kontrolsüz yemeye zemin hazırlayabilir.
  • Yanınızda bir ara öğün bulunsun. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi (MedlinePlus), öğün arasında yenen sağlıklı bir ara öğünün açlığı azaltabileceğini ve ana öğünde fazla yemeyi önleyebileceğini belirtir [3]. Bir meyve ve bir avuç kuruyemiş ya da yoğurt işinizi görür.
  • Su için. Sabah saatlerinde yalnızca çay ve kahve içmek yerine araya su ekleyin.
  • Kendinizi izleyin. Kahvaltısız günlerde baş ağrısı, dikkat dağınıklığı ya da akşam aşırı yeme oluyorsa bu düzen size uymuyor olabilir.

Beslenme düzeninin genel çerçevesini fonksiyonel beslenmenin ilkeleri sayfasında bulabilirsiniz.

Kimler kahvaltıyı atlamadan önce hekimine danışmalı?

Yukarıdaki araştırmalar yetişkinlerle yapılmıştır. Şu durumlarda öğün atlama kararını kendi başınıza vermeyin:

  • Diyabet ilacı ya da insülin kullananlar. ABD'nin diyabet enstitüsü NIDDK, insülin ya da bazı diyabet ilaçlarını kullananlarda öğünü atlamanın veya geciktirmenin kan şekerini sağlıklı düzeyin altına düşürebileceğini bildirir [4]. Öğün saatleriniz ilaç saatlerinizle birlikte planlanır; ayrıntı için diyabet ve insülin direncinde beslenme sayfamıza bakabilirsiniz.
  • Gebeler ve emzirenler. Öğün düzeninizi değiştirmeden önce sizi izleyen hekime danışın.
  • Çocuklar ve ergenler. Büyüme dönemindedirler ve sözü edilen deneylere dahil edilmemişlerdir.
  • Yeme bozukluğu öyküsü olanlar. Öğün atlamak kısıtlama davranışını tetikleyebilir; öğün düzeninizle ilgili değişikliği sizi izleyen ekiple konuşun.
  • Sabah aç karnına alınmaması gereken ilaç kullananlar. İlacınızın yemekle ilişkisini hekiminize ya da eczacınıza sorun.

Öğün gecikince titreme, baş dönmesi, çarpıntı ya da bilinç bulanıklığı yaşıyorsanız bunu beklemeden hekiminize bildirin [4].

Sık sorulan sorular

Kahvaltı yapmazsam metabolizmam yavaşlar mı?

Okuduğumuz iki derleme metabolizma hızını ölçmedi; bu yüzden doğrudan bir cevap vermiyor. Birkaç hafta süren deneylerde kahvaltıyı atlayan yetişkinlerin kilosu artmamış, çok küçük bir fark kahvaltı yapmayanlar lehine çıkmıştır. Araştırmacılar deneylerin kısa ve kalitesinin sınırlı olduğunu da vurgular. Uzun vadeli etki bilinmediği için kararı kendi açlığınıza ve günlük düzeninize göre verin.

Sabah sadece kahve içiyorum, bu yeterli mi?

Sade kahve bir öğün değildir; kayda değer enerji ve besin sağlamaz. Sabah gerçekten acıkmıyorsanız ilk öğünü birkaç saat sonraya almanızda sakınca görünmüyor, yeter ki o öğün düzgün kurulsun. Kahveyi açlığı bastırmak için art arda içiyor, öğlene titreyerek ya da baş ağrısıyla giriyorsanız küçük bir kahvaltı eklemek daha doğru olur.

Kilo vermek için kahvaltıyı bırakmalı mıyım?

Araştırmalar kahvaltıyı atlayanlarda birkaç haftada yarım kilo dolayında, yani çok küçük bir fark göstermiştir; aynı çalışmaların birinde LDL kolesterolde artış da görülmüştür. Bu veriler kahvaltıyı bırakmayı bir yöntem olarak önermeye yetmez. Kilo hedefi öğün saymakla değil, size özel bir planla ve hekim ile diyetisyen izlemiyle ele alınır.

Çocuğum sabah okula kahvaltı yapmadan gidiyor, sorun olur mu?

Bu yazıdaki araştırmalar yetişkinlerle yapılmıştır; sonuçları çocuklara uygulanamaz. Çocuklar büyüme dönemindedir ve okulda uzun saatler geçirir. Sabah iştahı yoksa zorlamak yerine küçük bir seçenek sunun: süt, yoğurt, bir dilim peynirli ekmek ya da meyve. Beslenme çantasına bir kuşluk öğünü koymak da çözüm olabilir. Kaygınız varsa çocuk hekiminize danışın.

Kaynaklar

  1. Sievert K ve ark. Effect of breakfast on weight and energy intake: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ. 2019;364:l42. PMID: 30700403 (yeni sekmede açılır) — 13 deney; kilo ve günlük enerji alımı
  2. Bonnet JP ve ark. Breakfast Skipping, Body Composition, and Cardiometabolic Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials. Obesity. 2020;28(6):1098-1109. PMID: 32304359 (yeni sekmede açılır) — 7 deney; vücut ağırlığı, LDL kolesterol ve diğer ölçümler
  3. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi): Snacks for adults (yeni sekmede açılır) — ara öğünün açlık üzerindeki etkisi
  4. NIDDK (ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü): Low Blood Glucose (Hypoglycemia) (yeni sekmede açılır) — ilaç kullananlarda öğün atlamanın kan şekerine etkisi, belirtiler

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın