B6 vitamini hangi besinlerde var? Günlük ihtiyaç ve besin tablosu

Hasır zemin üzerinde desenli seramik kasede kuru nohut
Kısa cevap

B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur. Günlük ihtiyaç yaşa ve gebelik-emzirme durumuna göre değişir. Çeşitli bir beslenmeyle bu ihtiyaç besinlerden karşılanabilir; öğünlerde baklagil, sebze, tavuk ve balığa düzenli yer vermek yeterlidir.

B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur [1][2]. Günlük ihtiyaç yaşa ve gebelik-emzirme durumuna göre değişir [1]. Çeşitli bir beslenmeyle bu ihtiyaç besinlerden karşılanabilir; tek bir besine bağlı kalmak yerine öğünlerde baklagil, sebze, tavuk ve balığa düzenli yer vermek yeterlidir [2].

B6 vitamini ne işe yarar?

B6 vitamininin diğer adı piridoksindir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), B6'nın iki temel işini şöyle özetler: vücudun besinlerdeki protein ve karbonhidrattan enerji kullanmasına ve depolamasına yardım eder; kandaki oksijeni taşıyan hemoglobinin yapımında görev alır [2]. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) de B6'yı folat, B12 ve C vitaminiyle birlikte kan yapımında görev alan vitaminler arasında sayar [1].

B6 suda çözünen B grubu vitaminlerindendir [1]. NHS, bağırsakta doğal olarak yaşayan bakterilerin de bir miktar B6 yapabildiğini belirtir [2].

B6 vitamini en çok hangi besinlerde var?

TÜBER'in vitamin tablosu B6'nın zengin kaynaklarını yumurta, balık, tavuk, tam tahıllar, sakatat, kabuklu yemişler ve kuru bakliyat olarak sıralar [1]. NHS de kümes hayvanlarını, bazı balıkları, yer fıstığını, soya fasulyesini, buğday ruşeymini, yulafı, muzu ve sütü sayar [2]. Aşağıdaki sıralama TÜBER'in standart porsiyon tablosuna (Ek 2.3.1) dayanır; besinler porsiyon başına B6 içeriğine göre büyükten küçüğe dizildi [1]. "Yüksek" grubunda tek porsiyon, yetişkin günlük önerisinin yaklaşık üçte biri ile yarısından fazlası arasını verir.

Besin (standart porsiyon)Porsiyon başına düzey
Somon, pişmiş, 150 gYüksek
Kırmızı biber, 150 gYüksek
Yeşil sivri biber, 150 gYüksek
Muz, 100 gOrta
Çarliston biber, 150 gOrta
Tavuk göğüs eti, pişmiş, 80 gOrta
Tavuk but, pişmiş, 80 gOrta
Ton balığı konservesi, az yağlı, 100 gOrta
Ispanak, pişmiş, 150 gOrta
Yeşil fasulye, pişmiş, 150 gOrta
Ceviz, 30 gOrta
Kuru fasulye, pişmiş, 130 gKüçük katkı
Nohut, pişmiş, 130 gKüçük katkı
Mercimek, pişmiş, 130 gKüçük katkı
Hamsi, pişmiş, 150 gKüçük katkı
Patates, pişmiş, 90 gKüçük katkı
Yumurta, 100 gKüçük katkı
Tam buğday unundan ekmek, 50 gKüçük katkı

Tablo, B6'nın tek bir besin grubunda toplanmadığını gösteriyor: et, balık, baklagil, sebze, meyve ve tahıl porsiyonlarının her biri küçük katkılar yapıyor. Bu yüzden B6 için ayrı bir besin aramak yerine öğünlerde çeşitliliği korumak yeterli olur.

Günde ne kadar B6 vitamini gerekir?

TÜBER 2022'deki günlük öneriler (Ek 1.5.1) yaşa göre değişir [1]:

  • Çocuklukta ihtiyaç yaşla birlikte artar; 11–14 yaşta yetişkin düzeyine yaklaşır.
  • 15 yaş ve üzerinde erkeklerle kadınların önerisi birbirine çok yakındır; erkeklerinki biraz yüksektir.
  • Gebelikte öneri biraz artar; emzirme döneminde de yetişkin kadına göre biraz yüksektir.

NHS'in İngiltere için verdiği değerler biraz daha düşüktür [2]. Ülkeler referans değerlerini farklı yöntemlerle belirler; bu yazıda Türkiye için hazırlanmış TÜBER değerleri esas alındı.

TÜBER'de aktarılan TBSA 2017 verilerine göre 75 yaş ve üzerindeki kadın ve erkeklerde B6'yı gereksinimin altında alanların sıklığı diğer yaş gruplarından çok daha yüksektir [1]. İleri yaşta iştah azaldığında öğünlerde baklagil, tavuk, balık ve sebzeye yer açmak bu yüzden ayrıca önem kazanır.

Türk mutfağından B6 açısından örnek bir gün

Aşağıdaki gün, TÜBER porsiyon tablosundaki değerlerle yaptığımız bir hesaptır; size özel bir menü değildir [1]. Dört öğünün toplamı, yetişkin bir kişinin TÜBER'deki günlük önerisini karşılayan düzeydedir.

ÖğünİçerikB6 katkısı
Kahvaltı2 küçük yumurta (100 g), 1 dilim tam buğday ekmeği (50 g), yarım porsiyon kırmızı biber (75 g)Orta
ÖğleNohut yemeği (130 g), yanında cacıkKüçük
Ara öğün1 muz (100 g), 30 g cevizYüksek
AkşamIzgara tavuk göğsü (80 g), zeytinyağlı ıspanak (150 g)Yüksek

Akşam tavuğun yerine haftada bir iki kez somon ya da başka bir balık koyduğunuzda gün daha da yükselir. Tavuk, yumurta ve baklagilin protein tarafını vejetaryen protein kaynakları ve kahvaltıda protein nasıl alınır yazılarımızda ayrıca ele aldık.

Pişirme B6 vitaminini etkiler mi?

B6 suda çözünen bir vitamindir [1]. TÜBER, sebzeyi haşlayıp suyunu dökmenin ve uzun süre pişirmenin besin ögesi kayıplarını artırdığını yazar; suda pişirilen sebze ve makarna gibi yiyeceklerin az suda pişirilmesini, haşlama suyunun dökülmemesini önerir [1]. Buharda pişirmede suda çözünen bileşiklerin kaybının daha az olduğunu da belirtir [1]. Sebze pişirirken vitamin kaybını azaltan yöntemleri sebzeler vitaminini kaybetmeden nasıl pişirilir yazımızda anlattık.

B6 takviyesi gerekli mi?

NHS, B6 ihtiyacının günlük beslenmeyle karşılanabileceğini yazar [2]. Aynı sayfada yüksek miktarda B6 takviyesinin uzun süre kullanılmasının kol ve bacaklarda his kaybına (periferik nöropati) yol açabileceğini, bunun çoğu zaman takviye bırakılınca düzeldiğini ama bazı durumlarda kalıcı olabildiğini belirtir [2]. B6 tek başına değil, multivitamin ve B kompleks ürünlerinde de bulunabilir. Bu yüzden takviyeye kendi başınıza başlamayın; hangi durumda takviyenin konuşulduğunu takviye kullanmalı mıyım yazımızda bulabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

TÜBER, B6 yetersizliğiyle ilişkili belirtiler olarak kansızlık, kafa karışıklığı, deride lezyonlar, bulantı, sinirlilik ve depresyonu sayar [1]. Bu belirtilerin başka pek çok nedeni olabilir; tek başına B6 eksikliği anlamına gelmez. Bu şikâyetleriniz varsa, kol ya da bacaklarınızda uyuşma ve his kaybı fark ettiyseniz, gebeyseniz ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız takviye kullanmadan önce hekiminize başvurun. Tahlil sonrası beslenmede ne konuşulduğunu vitamin ve mineral tahlilleri sayfamızda anlattık.

Sık sorulan sorular

B6 vitamini en çok hangi besinde var?

Türkiye Beslenme Rehberi porsiyon tablosunda en yüksek değerlerden biri 150 g pişmiş somondur; tek porsiyonu yetişkin günlük önerisinin yarısından fazlasını verir. Onu kırmızı biber, yeşil sivri biber, muz, tavuk, ceviz ve ıspanak izler. Nohut, kuru fasulye ve mercimeğin her porsiyonu da küçük ama düzenli bir katkı sağlar. Tek bir besin aramak yerine çeşitli bir sofra kurmak en kolay yoldur.

Et yemiyorum, B6 vitamini eksik kalır mı?

Kalmak zorunda değil. B6 bitkisel besinlerde de yaygındır: nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, biber, ıspanak, patates ve tam tahıllar katkı sağlar. Yumurta ve süt yiyorsanız onlar da ekler. Öğünlerde baklagil ve sebzeye düzenli yer verin; endişeniz varsa hekiminizle ya da diyetisyeninizle konuşun.

B6 takviyesi her gün kullanılır mı?

Kendi başınıza kullanmayın. NHS ihtiyacın beslenmeyle karşılanabileceğini, yüksek miktarda takviyenin uzun süre kullanılmasının kol ve bacaklarda his kaybına yol açabileceğini yazar. Multivitaminlerde de B6 bulunabilir. Gerekip gerekmediğine, ne kadar ve ne süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir; düzenli ilaçlarınızı da ona söyleyin.

Muz gerçekten iyi bir B6 kaynağı mı?

Katkı sağlar. Türkiye Beslenme Rehberi tablosuna göre 100 g muz, yetişkin bir kadının günlük B6 önerisinin yaklaşık dörtte birini verir. NHS de muzu B6 kaynakları arasında sayar. Muzu ara öğünde ceviz ya da yoğurtla birlikte yemek, güne B6 eklemenin kolay ve ucuz bir yoludur.

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — Tablo 2.1 vitamin kaynakları ve yetersizlik belirtileri, Ek 1.5.1 vitamin önerileri, Ek 2.3.1 standart porsiyon içerikleri, sebze pişirme ve besin ögesi kayıpları önerileri, Ek 4.1.7 (TBSA 2017)
  2. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi): Vitamins and minerals – B vitamins and folic acid (Vitamin B6) (yeni sekmede açılır)

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın