B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur. Günlük ihtiyaç yaşa ve gebelik-emzirme durumuna göre değişir. Çeşitli bir beslenmeyle bu ihtiyaç besinlerden karşılanabilir; öğünlerde baklagil, sebze, tavuk ve balığa düzenli yer vermek yeterlidir.
B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur [1][2]. Günlük ihtiyaç yaşa ve gebelik-emzirme durumuna göre değişir [1]. Çeşitli bir beslenmeyle bu ihtiyaç besinlerden karşılanabilir; tek bir besine bağlı kalmak yerine öğünlerde baklagil, sebze, tavuk ve balığa düzenli yer vermek yeterlidir [2].
B6 vitamini ne işe yarar?
B6 vitamininin diğer adı piridoksindir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), B6'nın iki temel işini şöyle özetler: vücudun besinlerdeki protein ve karbonhidrattan enerji kullanmasına ve depolamasına yardım eder; kandaki oksijeni taşıyan hemoglobinin yapımında görev alır [2]. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) de B6'yı folat, B12 ve C vitaminiyle birlikte kan yapımında görev alan vitaminler arasında sayar [1].
B6 suda çözünen B grubu vitaminlerindendir [1]. NHS, bağırsakta doğal olarak yaşayan bakterilerin de bir miktar B6 yapabildiğini belirtir [2].
B6 vitamini en çok hangi besinlerde var?
TÜBER'in vitamin tablosu B6'nın zengin kaynaklarını yumurta, balık, tavuk, tam tahıllar, sakatat, kabuklu yemişler ve kuru bakliyat olarak sıralar [1]. NHS de kümes hayvanlarını, bazı balıkları, yer fıstığını, soya fasulyesini, buğday ruşeymini, yulafı, muzu ve sütü sayar [2]. Aşağıdaki sıralama TÜBER'in standart porsiyon tablosuna (Ek 2.3.1) dayanır; besinler porsiyon başına B6 içeriğine göre büyükten küçüğe dizildi [1]. "Yüksek" grubunda tek porsiyon, yetişkin günlük önerisinin yaklaşık üçte biri ile yarısından fazlası arasını verir.
| Besin (standart porsiyon) | Porsiyon başına düzey |
|---|---|
| Somon, pişmiş, 150 g | Yüksek |
| Kırmızı biber, 150 g | Yüksek |
| Yeşil sivri biber, 150 g | Yüksek |
| Muz, 100 g | Orta |
| Çarliston biber, 150 g | Orta |
| Tavuk göğüs eti, pişmiş, 80 g | Orta |
| Tavuk but, pişmiş, 80 g | Orta |
| Ton balığı konservesi, az yağlı, 100 g | Orta |
| Ispanak, pişmiş, 150 g | Orta |
| Yeşil fasulye, pişmiş, 150 g | Orta |
| Ceviz, 30 g | Orta |
| Kuru fasulye, pişmiş, 130 g | Küçük katkı |
| Nohut, pişmiş, 130 g | Küçük katkı |
| Mercimek, pişmiş, 130 g | Küçük katkı |
| Hamsi, pişmiş, 150 g | Küçük katkı |
| Patates, pişmiş, 90 g | Küçük katkı |
| Yumurta, 100 g | Küçük katkı |
| Tam buğday unundan ekmek, 50 g | Küçük katkı |
Tablo, B6'nın tek bir besin grubunda toplanmadığını gösteriyor: et, balık, baklagil, sebze, meyve ve tahıl porsiyonlarının her biri küçük katkılar yapıyor. Bu yüzden B6 için ayrı bir besin aramak yerine öğünlerde çeşitliliği korumak yeterli olur.
Günde ne kadar B6 vitamini gerekir?
TÜBER 2022'deki günlük öneriler (Ek 1.5.1) yaşa göre değişir [1]:
- Çocuklukta ihtiyaç yaşla birlikte artar; 11–14 yaşta yetişkin düzeyine yaklaşır.
- 15 yaş ve üzerinde erkeklerle kadınların önerisi birbirine çok yakındır; erkeklerinki biraz yüksektir.
- Gebelikte öneri biraz artar; emzirme döneminde de yetişkin kadına göre biraz yüksektir.
NHS'in İngiltere için verdiği değerler biraz daha düşüktür [2]. Ülkeler referans değerlerini farklı yöntemlerle belirler; bu yazıda Türkiye için hazırlanmış TÜBER değerleri esas alındı.
TÜBER'de aktarılan TBSA 2017 verilerine göre 75 yaş ve üzerindeki kadın ve erkeklerde B6'yı gereksinimin altında alanların sıklığı diğer yaş gruplarından çok daha yüksektir [1]. İleri yaşta iştah azaldığında öğünlerde baklagil, tavuk, balık ve sebzeye yer açmak bu yüzden ayrıca önem kazanır.
Türk mutfağından B6 açısından örnek bir gün
Aşağıdaki gün, TÜBER porsiyon tablosundaki değerlerle yaptığımız bir hesaptır; size özel bir menü değildir [1]. Dört öğünün toplamı, yetişkin bir kişinin TÜBER'deki günlük önerisini karşılayan düzeydedir.
| Öğün | İçerik | B6 katkısı |
|---|---|---|
| Kahvaltı | 2 küçük yumurta (100 g), 1 dilim tam buğday ekmeği (50 g), yarım porsiyon kırmızı biber (75 g) | Orta |
| Öğle | Nohut yemeği (130 g), yanında cacık | Küçük |
| Ara öğün | 1 muz (100 g), 30 g ceviz | Yüksek |
| Akşam | Izgara tavuk göğsü (80 g), zeytinyağlı ıspanak (150 g) | Yüksek |
Akşam tavuğun yerine haftada bir iki kez somon ya da başka bir balık koyduğunuzda gün daha da yükselir. Tavuk, yumurta ve baklagilin protein tarafını vejetaryen protein kaynakları ve kahvaltıda protein nasıl alınır yazılarımızda ayrıca ele aldık.
Pişirme B6 vitaminini etkiler mi?
B6 suda çözünen bir vitamindir [1]. TÜBER, sebzeyi haşlayıp suyunu dökmenin ve uzun süre pişirmenin besin ögesi kayıplarını artırdığını yazar; suda pişirilen sebze ve makarna gibi yiyeceklerin az suda pişirilmesini, haşlama suyunun dökülmemesini önerir [1]. Buharda pişirmede suda çözünen bileşiklerin kaybının daha az olduğunu da belirtir [1]. Sebze pişirirken vitamin kaybını azaltan yöntemleri sebzeler vitaminini kaybetmeden nasıl pişirilir yazımızda anlattık.
B6 takviyesi gerekli mi?
NHS, B6 ihtiyacının günlük beslenmeyle karşılanabileceğini yazar [2]. Aynı sayfada yüksek miktarda B6 takviyesinin uzun süre kullanılmasının kol ve bacaklarda his kaybına (periferik nöropati) yol açabileceğini, bunun çoğu zaman takviye bırakılınca düzeldiğini ama bazı durumlarda kalıcı olabildiğini belirtir [2]. B6 tek başına değil, multivitamin ve B kompleks ürünlerinde de bulunabilir. Bu yüzden takviyeye kendi başınıza başlamayın; hangi durumda takviyenin konuşulduğunu takviye kullanmalı mıyım yazımızda bulabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
TÜBER, B6 yetersizliğiyle ilişkili belirtiler olarak kansızlık, kafa karışıklığı, deride lezyonlar, bulantı, sinirlilik ve depresyonu sayar [1]. Bu belirtilerin başka pek çok nedeni olabilir; tek başına B6 eksikliği anlamına gelmez. Bu şikâyetleriniz varsa, kol ya da bacaklarınızda uyuşma ve his kaybı fark ettiyseniz, gebeyseniz ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız takviye kullanmadan önce hekiminize başvurun. Tahlil sonrası beslenmede ne konuşulduğunu vitamin ve mineral tahlilleri sayfamızda anlattık.
Sık sorulan sorular
B6 vitamini en çok hangi besinde var?
Türkiye Beslenme Rehberi porsiyon tablosunda en yüksek değerlerden biri 150 g pişmiş somondur; tek porsiyonu yetişkin günlük önerisinin yarısından fazlasını verir. Onu kırmızı biber, yeşil sivri biber, muz, tavuk, ceviz ve ıspanak izler. Nohut, kuru fasulye ve mercimeğin her porsiyonu da küçük ama düzenli bir katkı sağlar. Tek bir besin aramak yerine çeşitli bir sofra kurmak en kolay yoldur.
Et yemiyorum, B6 vitamini eksik kalır mı?
Kalmak zorunda değil. B6 bitkisel besinlerde de yaygındır: nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, biber, ıspanak, patates ve tam tahıllar katkı sağlar. Yumurta ve süt yiyorsanız onlar da ekler. Öğünlerde baklagil ve sebzeye düzenli yer verin; endişeniz varsa hekiminizle ya da diyetisyeninizle konuşun.
B6 takviyesi her gün kullanılır mı?
Kendi başınıza kullanmayın. NHS ihtiyacın beslenmeyle karşılanabileceğini, yüksek miktarda takviyenin uzun süre kullanılmasının kol ve bacaklarda his kaybına yol açabileceğini yazar. Multivitaminlerde de B6 bulunabilir. Gerekip gerekmediğine, ne kadar ve ne süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir; düzenli ilaçlarınızı da ona söyleyin.
Muz gerçekten iyi bir B6 kaynağı mı?
Katkı sağlar. Türkiye Beslenme Rehberi tablosuna göre 100 g muz, yetişkin bir kadının günlük B6 önerisinin yaklaşık dörtte birini verir. NHS de muzu B6 kaynakları arasında sayar. Muzu ara öğünde ceviz ya da yoğurtla birlikte yemek, güne B6 eklemenin kolay ve ucuz bir yoludur.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — Tablo 2.1 vitamin kaynakları ve yetersizlik belirtileri, Ek 1.5.1 vitamin önerileri, Ek 2.3.1 standart porsiyon içerikleri, sebze pişirme ve besin ögesi kayıpları önerileri, Ek 4.1.7 (TBSA 2017)
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi): Vitamins and minerals – B vitamins and folic acid (Vitamin B6) (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Bulaşık süngeri ve mutfak bezi nasıl temizlenir? Kesme tahtası hijyeni
Türkiye Beslenme Rehberi bulaşık süngerinin haftada en az bir kez deterjanlı kaynar suyla yıkanmasını ya da çamaşır suyunda bekletilmesini önerir. Bez...
-
Son tüketim tarihi geçen ürün yenir mi? STT ve TETT farkı
Son tüketim tarihi (STT) geçmiş ürünü yemeyin; bu tarih gıdanın güvenliğiyle ilgilidir ve et, süt ürünleri gibi çabuk bozulan gıdalarda bulunur. Tavsi...
-
A vitamini hangi besinlerde var? Beta karoten ve besin tablosu
A vitamini hazır hâliyle (retinol) karaciğer, yumurta, süt, yoğurt ve peynirde bulunur. Havuç, ıspanak, pazı, kırmızı biber, kavun ve kuru kayısı gibi...