İş yerinde sağlıklı beslenme: masa başında öğle yemeği ve ara öğün

Izgara tavuklu, domatesli, fesleğenli salata tabağı
Kısa cevap

İş yerinde sağlıklı beslenmenin temeli, öğle tabağının üçte birinden fazlasını sebzeye ayırmak, yanına bir protein ve bir tam tahıl koymak ve ara öğünü evden getirmektir. Kusursuz bir gün gerekmez; denge haftanın bütününde kurulur. Masada su bulundurmak, kuruyemişi paketten değil küçük kaptan yemek ve öğle yemeğini ekran başından uzakta yemek işi kolaylaştırır.

İş yerinde sağlıklı beslenmek için öğle tabağınızın üçte birinden fazlasını sebzeye ayırın, yanına bir protein ve bir tam tahıl koyun, ara öğününüzü de evden getirin. İngiltere'nin beslenme kılavuzu bu dengenin her öğünde tutturulmasını şart koşmaz; bir güne, hatta bir haftaya yayılması yeterlidir [1]. Aşağıda yemekhane, lokanta ve sefer tası için ayrı ayrı uygulanabilir fikirler bulacaksınız.

İş yerinde sağlıklı beslenme nasıl olur?

İngiltere Sağlık Servisi'nin (NHS) Eatwell Kılavuzu, günlük beslenmenin hangi gruplardan ne oranda oluşacağını gösterir [1]:

  • Sebze ve meyve yediklerinizin üçte birinden biraz fazlasını oluşturur; hedef günde en az 5 porsiyondur.
  • Ekmek, pilav, makarna, patates gibi nişastalı besinler yine üçte birden biraz fazladır; tam tahıllı ve lifli olanlar seçilir.
  • Kuru baklagil, balık, yumurta, et gibi protein kaynaklarından bir miktar yenir.
  • Süt ürünlerinden bir miktar alınır.
  • Yağı, tuzu ve şekeri yüksek yiyecekler daha seyrek ve az miktarda yenir.

Mesai gününde bu tabloyu tutturmak zorlaşabilir: kahvaltı aceleye gelir, öğle yemeği ekran başında geçer, saat dört civarında çekmecedeki bisküvi açılır. Çözüm kusursuz bir plan değil, birkaç sabit alışkanlıktır.

Masa başında öğle yemeğinde tabak nasıl kurulur?

Üç yaygın durum için ayrı ayrı bakalım.

Yemekhanede: Tabldotta dört kap varsa hepsini doldurmak zorunda değilsiniz. Sebze yemeğini ya da salatayı önce alın. Ana yemekte et, tavuk, balık ya da kuru baklagilden birini seçin. Pilav, makarna ve ekmek aynı gruptandır [1]; üçünü birden değil birini alın. Tatlı yerine meyve varsa onu tercih edin.

Lokantada ya da paket siparişte: Esnaf lokantası iyi bir seçenektir: zeytinyağlı sebze, kuru fasulye ya da nohut, yanında cacık ya da salata dengeli bir tabak verir. Izgara köfte ya da tavuk söylüyorsanız patates kızartması yerine salata ya da közlenmiş sebze isteyin. Dürüm ve pide gibi karışık yiyeceklerde içindekilere bakın; NHS bu tür öğünlerde malzemelerin hangi gruba girdiğini düşünmeyi önerir [1].

Evden getirdiğinizde: Kontrol sizdedir. Akşam yemeğinden bir porsiyonu ayırmak en zahmetsiz yoldur. Tabağı nasıl böleceğinizi kan şekerini dengede tutan tabak yazısında çizdik.

Mümkünse yemeği masanızda değil, mutfakta ya da yemekhanede yiyin. MedlinePlus, televizyon karşısında paketten yerken ölçünün kolayca kaçtığını not eder [2]; bilgisayar ekranı için de aynısını düşünebilirsiniz.

Evden iş yerine götürülecek öğle yemeği fikirleri

  • Zeytinyağlı taze fasulye, bulgur pilavı, bir kâse yoğurt
  • Yeşil mercimek salatası: haşlanmış mercimek, domates, salatalık, maydanoz, limon, zeytinyağı
  • Izgara ya da haşlama tavuklu bol yeşillikli salata, yanında tam buğday ekmeği
  • Nohutlu kısır ve ayran
  • Sebzeli omlet ya da iki haşlanmış yumurta, çoban salata, bir dilim ekmek
  • Akşamdan kalan kuru fasulye ya da nohut yemeği, yanında turşu yerine söğüş sebze
  • Tam buğday ekmeğinde ton balıklı ya da beyaz peynirli, bol yeşillikli sandviç

Hazırlığı hafta sonuna bırakırsanız iş kolaylaşır: bir tencere baklagil haşlayın, bir kap bulgur pişirin, yeşillikleri yıkayıp kurulayın. Yemeği iş yerinde buzdolabında saklayın; sosu ve limonu yemeden hemen önce ekleyin. Bir haftalık öğün dağılımı için örnek menü sayfasına bakabilirsiniz.

Ofiste ara öğünde ne yenir?

İki öğün arasına konan sağlıklı bir atıştırmalık açlığı yatıştırır ve sofraya oturduğunuzda aşırıya kaçmanızı önleyebilir; ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin (MedlinePlus) yetişkinler için hazırladığı sayfa böyle söyler [2]. Aynı kaynak iki ölçüt verir: yağı ve eklenmiş şekeri düşük, lifi ve suyu yüksek yiyecekler seçin; proteini bir karbonhidratla eşleştirin, çünkü bu eşleşme daha uzun süre tok tutar [2].

Çekmecede ya da buzdolabında durabilecek örnekler ve MedlinePlus'ın verdiği porsiyonlar [2]:

  • Bir orta boy elma ya da muz
  • 28 gram kuruyemiş; bu yaklaşık 23 bademdir
  • Bir kâse (224 gram) az yağlı yoğurt, içine taze meyve
  • Çubuk doğranmış havuç ve humus
  • Tam tahıllı kraker ve bir dilim peynir
  • Yarım kap (75 gram) kiraz domates

Kuruyemişte püf noktası kaptır. MedlinePlus paketten yememeyi, porsiyonu ayırıp paketi kaldırmayı önerir; çünkü kuruyemiş sağlıklıdır ama porsiyonu küçüktür ve paketten yerken ölçü kolayca kaçar [2]. Aynı kaynağın iş yeri için tek cümlelik önerisi şudur: önceden planlayın ve ara öğününüzü işe kendiniz getirin [2].

Mesaide çay, kahve ve su ne kadar içilmeli?

Eatwell Kılavuzu günde 6–8 bardak sıvıyı kılavuz olarak verir; su, az yağlı süt, şekersiz içecekler, çay ve kahve bu toplama girer [1]. Sorun çayın kendisi değil, yanında gelenlerdir: her bardağa atılan şeker ve çayın yanına uzanan kurabiye gün sonunda birikir.

Masanıza bir sürahi ya da şişe su koyun; göz önündeki su içilir. Meyve suyu ve smoothie sıvı sayılır ama serbest şeker içerir; NHS ikisinin toplamını günde 150 mililitreyle sınırlar [1]. Su ihtiyacını belirleyen etkenleri günde ne kadar su içmeli yazısında anlattık.

Toplantı ikramı ve öğleden sonra tatlı isteğiyle nasıl baş edilir?

MedlinePlus'ın bu konudaki tutumu yasakçı değil, gerçekçidir: ara sıra sağlıksız bir atıştırmalık yemek sorun değildir; hiç izin vermemek gizlice ya da aşırı yemeye yol açabilir. Anahtar denge ve ölçüdür [2]. İş yerinde bunu şöyle uygulayabilirsiniz:

  • Doğum günü pastasından bir dilim yiyin, ama o gün çekmecedeki bisküviyi açmayın.
  • İkram tabağını masanızdan uzakta tutun. MedlinePlus sağlıksız yiyecekleri görülmesi ve ulaşılması zor yere, sağlıklı olanları göz hizasına koymayı önerir [2].
  • Şekerlik yerine meyve tabağı bulundurun [2].
  • Öğleden sonra dörtte tatlı isteği düzenli geliyorsa öğle yemeğinizin proteinini ve lifini gözden geçirin.

Tatlı isteğinin nedenlerini tatlı krizi neden olur yazısında, yoğun dönemlerde yeme davranışının nasıl değiştiğini stres ve beslenme yazısında bulabilirsiniz.

Kimler öğün düzenini hekimine ya da diyetisyenine danışmalı?

Öğle yemeğini atlamak ya da geciktirmek herkes için aynı anlama gelmez. Bazı durumlarda öğün saati doğrudan sağlık konusudur:

  • Diyabet ilacı ya da insülin kullananlar. Bu ilaçları kullanırken yemeği atlamak ya da ertelemek kan şekerinin gereğinden çok düşmesine yol açabilir; uyarı ABD'deki NIDDK enstitüsünündür [3]. Mesai ve toplantı saatlerinize göre öğün düzeninizi hekiminizle konuşun.
  • Vardiyalı ve gece çalışanlar. Öğün saatleri kaydığı için plan kişiye göre yapılır.
  • Gebeler, böbrek ya da kalp hastalığı olanlar. Genel önerileri uygulamadan önce hekiminize danışın. NHS de özel beslenme gereksinimi ya da sağlık sorunu olanların kılavuzu diyetisyenle uyarlamasını önerir [1].

Titreme, baş dönmesi, baş ağrısı ve çarpıntı düşük kan şekerinin belirtileri arasındadır [3]. Öğün gecikince bu belirtiler tekrarlıyorsa "acıktım herhalde" diye geçiştirmeyin, hekime başvurun.

Sık sorulan sorular

Öğle arasında dışarıda yemek zorundayım, ne söylemeliyim?

Tabağınızda bir sebze, bir protein ve bir tahıl olsun. Esnaf lokantasında zeytinyağlı sebze, kuru fasulye ya da nohut, yanında cacık dengeli bir seçimdir. Izgara söylüyorsanız kızartma yerine salata isteyin. Pilav, makarna ve ekmekten yalnızca birini alın. İçecek olarak su ya da ayran, şekerli içeceklere göre daha uygun olur.

Masa başında sürekli bir şeyler atıştırıyorum, nasıl azaltırım?

Önce yiyeceği gözünüzün önünden kaldırın; MedlinePlus sağlıksız atıştırmalıkları görülmesi ve ulaşılması zor bir yere koymayı önerir. Atıştırmalığı paketten değil, küçük bir kaba ayırarak yiyin. Ara öğünü belirli bir saate bağlayın ve yanında protein olsun: yoğurt ve meyve ya da bir avuç kuruyemiş gibi. Masanızda su bulundurmak da yardımcı olur.

Öğle yemeğinden sonra uykum geliyor, ne yapabilirim?

Okuduğumuz kaynaklar bu konuda net bir kural vermiyor. Pratikte tabağı küçültmek, pilav, makarna ve ekmeği aynı öğünde üst üste koymamak ve yemekten sonra kısa bir yürüyüş yapmak denenebilir. Uyku hâli her gün yoğun biçimde tekrarlıyor ya da buna aşırı susama ve sık idrara çıkma eşlik ediyorsa hekiminize başvurun.

İş yerinde öğle yemeği yerine sadece meyve yesem olur mu?

Meyve iyi bir ara öğündür ama tek başına öğle yemeğinin yerini doldurmaz; protein ve tahıl grubu eksik kalır. Kılavuz, dengenin günün bütününde kurulmasını önerir. Vaktiniz azsa meyvenin yanına yoğurt, bir avuç kuruyemiş ya da peynirli tam buğday sandviç ekleyin. Böylece öğleden sonra daha geç acıkabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. NHS (İngiltere Sağlık Servisi): The Eatwell Guide (yeni sekmede açılır) — besin gruplarının oranı, günlük sıvı kılavuzu, karışık yemekler
  2. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi): Snacks for adults (yeni sekmede açılır) — sağlıklı ara öğün ölçütleri, porsiyon örnekleri, işe ara öğün götürme
  3. NIDDK (ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü): Low Blood Glucose (Hypoglycemia) (yeni sekmede açılır) — ilaç kullananlarda öğün atlamanın kan şekerine etkisi

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın