Son tüketim tarihi geçen ürün yenir mi? STT ve TETT farkı

Ahşap tahta üzerinde dilimlenmiş tam tahıllı somun ekmek
Kısa cevap

Son tüketim tarihi (STT) geçmiş ürünü yemeyin; bu tarih gıdanın güvenliğiyle ilgilidir ve et, süt ürünleri gibi çabuk bozulan gıdalarda bulunur. Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ise kaliteyi gösterir. Makarna, pirinç ve konserve gibi ürünler bu tarihten sonra genellikle güvenlidir ama tadı ve dokusu değişebilir.

Son tüketim tarihi (STT) geçmiş ürünü yemeyin; bu tarih gıdanın güvenliğiyle ilgilidir ve et, süt ürünleri gibi çabuk bozulan gıdalarda bulunur [1][2]. Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ise kaliteyi gösterir. Makarna, pirinç ve konserve gibi ürünler bu tarihten sonra genellikle güvenlidir ama tadı ve dokusu değişebilir [2].

STT ve TETT ne demek?

Paketli gıdaların çoğunun etiketinde iki tarihten biri yazar. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER), et ve süt ürünleri gibi kolay bozulan ve kısa sürede tüketilmesi gereken gıdalarda son tüketim tarihinin, diğer gıdalarda ise tavsiye edilen tüketim tarihinin kontrol edilmesini ister [1]. Etikette son tüketim tarihi bazen "son kullanma tarihi" (SKT) olarak da geçer [1].

İngiltere Gıda Standartları Ajansı (FSA) farkı tek cümleyle anlatır: son tüketim tarihi gıdanın güvenliğiyle, tavsiye edilen tüketim tarihi ise kalitesiyle ilgilidir [2]. Ürüne hangi tarihin yazılacağına, gıdanın türüne ve zamanla ne kadar riskli hâle gelebileceğine bakarak üretici karar verir [2]. Bu yüzden aynı tür üründe bile hangi tarihin yazdığını her seferinde etikette kontrol edin.

Son tüketim tarihi geçen ürün yenir mi?

Hayır. FSA'ya göre son tüketim tarihi, gıdanın artık güvenle yenemeyeceği günü gösterir ve bu tarihten sonra gıdayı yemek hastalığa yol açabilir [2]. Görüntüsü, kokusu ya da tadı normal görünse de durum değişmez. FSA koku, görüntü ve tat ile karar vermeyi yalnız tavsiye edilen tüketim tarihi olan ürünler için önerir [2].

Bu tarih ancak ürün etikette yazan koşullarda saklandıysa geçerlidir. FSA, uygun saklanmayan gıdanın son tüketim tarihinden önce de güvenli olmaktan çıkabileceğini belirtir [2]. Örneğin "açıldıktan sonra buzdolabında saklayın" yazan bir ürünü 5 °C veya altındaki bir buzdolabında tutmanız gerekir [2]. Buzdolabınızın gerçekten kaç derece olduğunu ve hangi rafa ne konacağını buzdolabı nasıl düzenlenir yazımızda anlattık.

Tavsiye edilen tüketim tarihi geçen ürün yenir mi?

Genellikle evet. FSA'ya göre bu tarihten sonra gıda çoğu zaman güvenlidir ama aynı kalitede olmayabilir [2]. Karar verirken FSA üç basit kontrol önerir [2]:

  • Bakın: Ekmekte gözle görülür küf var mı? Küf görüyorsanız yemeyin.
  • Tadın: Bisküvi ya da kraker bayatlamış mı?
  • Koklayın: Bazı süt ürünlerinde ekşime var mı?

Bu kontroller yalnız tavsiye edilen tüketim tarihi olan ürünler içindir. Ambalajı yırtılmış ya da bozulmuş ürünleri ise TÜBER satın alırken bile almamayı önerir [1]; evde de böyle bir ürünü kullanmadan önce iki kez düşünün.

Hangi ürünlerde hangi tarih olur?

Aşağıdaki tablo FSA'nın ve TÜBER'in verdiği örneklere dayanır [1][2]. Kesin bilgi her zaman ürünün kendi etiketidir.

Genellikle son tüketim tarihi (STT)Genellikle tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT)
Çiğ et, tavuk, kıymaMakarna, pirinç, bulgur gibi kuru gıdalar
Sucuk, salam gibi et ürünleriDomates, fasulye gibi konserveler
Kolay bozulan süt ürünleriBezelye, dondurma gibi dondurulmuş gıdalar
Yıkanmış, yemeye hazır paket salatalarBisküvi, kraker, cips

Mutfak dolabınızda uzun ömürlü ürünleri nasıl düzenleyeceğinizi sağlıklı mutfak dolabı listesi yazımızda bulabilirsiniz.

Son tüketim tarihi yaklaşan ürünle ne yapılabilir?

FSA'ya göre gıdayı son tüketim tarihine kadar pişirir ya da dondurursanız, o tarihten sonra da yiyebilirsiniz [2]:

  • Pişirmek: Tarihi yaklaşan kıymayı ya da tavuğu tarihinden önce pişirin, soğutup buzdolabına koyun ve 48 saat içinde yiyin; yemeyecekseniz dondurun [2].
  • Dondurmak: Tarihi geçmeden dondurduğunuz gıdada bakteri üremez. Dondurucuyu −18 °C'de tutun, poşetin üstüne ne olduğunu ve dondurma tarihini yazın [2].
  • Çözdürmek: Çözdürülmüş gıdayı 24 saat içinde kullanın [2]. TÜBER çiğ etin oda sıcaklığında değil, buzdolabında çözdürülmesini ister [1].

Çiğ eti çözdürürken ve hazırlarken başka besinlere bulaşmaması için yapılacakları çiğ et ve tavuk nasıl hazırlanır yazımızda ayrıntılı anlattık.

Markette tarih ve etiket kontrolü nasıl yapılır?

TÜBER, gıdaları satın alırken şunlara bakmayı önerir [1]:

  • Et ve süt ürünlerinde son tüketim tarihini, diğer gıdalarda tavsiye edilen tüketim tarihini kontrol edin.
  • Ürünün kendine uygun koşulda (soğuk dolap, dondurucu, kuru raf) satılıp satılmadığına, dolapların sıcaklık göstergesinin çalışıp çalışmadığına bakın.
  • Ambalajsız ya da ambalajı yırtılmış, bozulmuş ürün almayın.
  • Hayvansal gıdalarda oval "tanımlama işaretini", diğer gıdalarda İşletme Kayıt Numarasını (İKN) arayın.
  • Etikette özel saklama ya da kullanım koşulu yazıyorsa ona uyun.

Tarihin yanında içindekiler listesi ve besin ögesi tablosunu da okumak isterseniz etiket okuma kartımız markette işinizi kolaylaştırır.

Tarihleri takip etmek israfı nasıl azaltır?

TÜBER, alışverişte son tüketim ve tavsiye edilen tüketim tarihlerini kontrol etmenin hem gıda güvenliğini sağladığını hem de gıda israfını azalttığını vurgular [1]. Evde işe yarayan birkaç alışkanlık:

  • Yeni alınan ürünü rafın arkasına, tarihi yakın olanı öne koyun.
  • Haftada bir buzdolabını açıp tarihi yaklaşanları o haftanın menüsüne yazın.
  • Tavsiye edilen tüketim tarihi geçti diye kuru bakliyatı ya da makarnayı hemen atmayın; görünüşüne ve kokusuna bakın.
  • Son tüketim tarihi olan ürünü ise yetişemeyeceğinizi anladığınız anda dondurun.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Tarihi geçmiş ya da uygun saklanmamış bir gıdayı yedikten sonra kusma, ishal, ateş ya da karın ağrısı başladıysa ve şikâyetleriniz şiddetliyse, geçmiyorsa veya sıvı tutamıyorsanız hekiminize başvurun. TÜBER'in gıda kaynaklı hastalıklar tablosu, bazı enfeksiyonların yaşlılarda, 5 yaş altındaki çocuklarda ve bağışıklığı zayıf kişilerde daha ağır seyredebildiğini, gebelikte de ağır sonuçlar doğurabildiğini yazar [1]. Bu gruplardaysanız şikâyet hafif olsa da beklemeden hekiminize danışın.

Sık sorulan sorular

Yoğurdun tarihi bir gün geçti, yiyebilir miyim?

Etiketine bakın. Üzerinde "son tüketim tarihi" yazıyorsa, bir gün bile geçmiş olsa yemeyin; bu tarih güvenlikle ilgilidir ve koku ya da görüntü kontrolü yeterli değildir. "Tavsiye edilen tüketim tarihi" yazıyorsa ve ürün buzdolabında, kapalı saklandıysa görünüşüne ve kokusuna bakarak karar verebilirsiniz.

Tarihi geçmiş makarna ya da bulgur atılmalı mı?

Genellikle hayır. Makarna, pirinç ve bulgur gibi kuru gıdalarda tavsiye edilen tüketim tarihi bulunur ve FSA bu tarihten sonra gıdanın çoğu zaman güvenli olduğunu, yalnız kalitesinin düşebileceğini yazar. Pakette böcek, nem, küf ya da yabancı koku varsa ise kullanmayın ve atın.

Dondurucuda unuttuğum etin tarihi geçti, ne yapmalıyım?

FSA'ya göre et son tüketim tarihi geçmeden dondurulduysa sorun değildir; donmuş gıdada bakteri üremez. Dondurucunuzun −18 °C'de olması ve poşette dondurma tarihinin yazılı olması gerekir. Eti buzdolabında çözdürün, çözüldükten sonra 24 saat içinde pişirin. Ne zaman dondurduğunuzu ya da tarihinden önce mi dondurduğunuzu bilmiyorsanız kullanmayın.

Konserve kutusu şişmişse ya da paslanmışsa yenir mi?

Kullanmayın. Türkiye Beslenme Rehberi bombe yapmış, ambalajı bozulmuş ya da sızıntı yapmış konservelerin satın alınmamasını ve kesinlikle kullanılmamasını ister. Böyle bir kutuyu, tarihi geçmemiş olsa da açmadan atın. Sağlam bir konserveyi açtıktan sonra etiketteki "açıldıktan sonra" saklama talimatına uyun; buzdolabında saklayın ve etikette yazan sürede tüketin.

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — bölüm 6.4.3.1 gıdaları satın alırken dikkat edilecek ilkeler, çözdürme ve dondurma ilkeleri, Tablo 6.1 besin kaynaklı hastalıklar, sürdürülebilir beslenme önerileri (STT/TETT ve israf)
  2. Food Standards Agency (FSA): Understanding food labelling – Best before and use-by dates (yeni sekmede açılır)

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın