Magnezyum en çok kuru baklagillerde (nohut, kuru fasulye, mercimek), tam tahıllarda, badem ve fındık gibi sert kabuklu yemişlerde, kabak çekirdeği gibi tohumlarda ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzelerde bulunur. Türkiye Beslenme Rehberi yetişkin kadın için günde 300 mg, erkek için 350 mg yeterli alım düzeyi önerir.
Magnezyum en çok kuru baklagillerde (nohut, kuru fasulye, mercimek), tam tahıllarda, badem ve fındık gibi sert kabuklu yemişlerde, kabak çekirdeği gibi tohumlarda ve ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzelerde bulunur. Türkiye Beslenme Rehberi yetişkin kadın için günde 300 mg, erkek için 350 mg yeterli alım düzeyi önerir [1].
Magnezyum vücutta ne işe yarar?
Magnezyum, vücudun yediğimiz besinden enerji üretmesinde görev alan bir mineraldir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) onu iki işiyle tanıtır: besini enerjiye çevirmeye yardım eder ve kemik sağlığı için gerekli hormonları üreten paratiroit bezlerinin olağan çalışmasına katkı verir [3]. Harvard Halk Sağlığı Okulu'nun beslenme sayfası da magnezyumun D vitamininin vücutta kullanılabilir hale gelmesinde görev alan enzimler için gerektiğini yazar [2].
Vücuttaki magnezyumun büyük bölümü kemikte ve dokularda durur, kanda dolaşan miktar küçüktür. Bu yüzden kan tahlilindeki değer, vücuttaki toplam magnezyumu her zaman göstermeyebilir [2]. Sonucunuzu yorumlamak hekiminizin işidir; tahlil başlıklarında beslenme tarafını vitamin ve mineral tahlilleri sayfasında anlattık.
Günde ne kadar magnezyum gerekir?
Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022, magnezyum için yaşa ve cinsiyete göre "yeterli alım" (AI) düzeyleri verir [1]. Aşağıdaki tablo rehberin Ek 1.5.2 tablosundan alınmıştır:
| Yaş grubu | Kadın (mg/gün) | Erkek (mg/gün) |
|---|---|---|
| 2 yaş | 170 | |
| 3–9 yaş | 230 | |
| 10 yaş | 250 | 300 |
| 11–17 yaş | 250 | 300 |
| 18 yaş ve üzeri | 300 | 350 |
| Gebelik ve emziklilik | 300 | — |
Bu değerler besinden gelen toplam magnezyum içindir. Rehber, magnezyum için belirlenen üst sınırın besinlere değil takviye ve ilaç yoluyla alınan magnezyuma ait olduğunu ayrıca belirtir [1]. Yani tabağınızdaki nohut ya da ceviz için bir üst sınır hesabı yapmanız gerekmez.
Türkiye'de magnezyum yeterince alınıyor mu?
TÜBER, Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2017 verilerine dayanarak 15 yaş ve üzerindeki kişilerin yaklaşık yarısının (%49,9) magnezyumu yeterli alım düzeyinin altında aldığını gösterir. Bu oran 65 yaş ve üzerinde daha yüksektir: erkeklerde %66,6, kadınlarda %67,4 [1]. Amerika Birleşik Devletleri için yapılan bir değerlendirmede de 2005–2006 döneminde nüfusun %48'inin besinden gereken miktarın altında magnezyum aldığı bildirilmiştir [4].
Harvard'ın beslenme sayfası işlemenin bitkisel besinlerdeki magnezyum miktarını azaltabildiğini yazar [2]. Beyaz unun ve beyaz pirincin kabuk ve özü ayrılmış tahıl olduğunu düşünürseniz, tam tahıla geçişin magnezyum açısından neden önerildiği anlaşılır. TÜBER de tam tahılları demir, magnezyum ve lif kaynağı olarak sayar [1].
Magnezyum içeren besinler listesi
TÜBER magnezyumun başlıca kaynaklarını tam tahıllar, kuru bakliyat, sert kabuklu yemişler, yeşil sebzeler, süt ve çikolata olarak sıralar [1]. Harvard'ın listesi buna kabak çekirdeğini, kabuğuyla pişmiş patatesi, esmer pirinci, yulafı, somonu, muzu ve kuru üzümü ekler [2]. Türk mutfağına çevirince liste şöyle olur:
- Kuru baklagiller: nohut, kuru fasulye, barbunya, yeşil ve kırmızı mercimek, börülce. Etli ya da zeytinyağlı kuru fasulye, mercimek çorbası, humus.
- Tam tahıllar: bulgur, tam buğday ekmeği, çavdar ekmeği, yulaf ezmesi, karabuğday, esmer pirinç. Pilavı bulgurdan yapmak kolay bir adımdır.
- Sert kabuklu yemişler: badem, fındık, ceviz, kaju, yer fıstığı. Tuzsuz ve kavrulmamış olanları seçin.
- Tohumlar: kabak çekirdeği içi, ay çekirdeği içi, susam, tahin, chia, keten tohumu.
- Yeşil yapraklı sebzeler: ıspanak, pazı, semizotu, roka. Pişmiş ıspanak ve pazı daha küçük hacimde daha çok yaprak demektir.
- Diğerleri: kabuğuyla patates, muz, kuru üzüm, sade yoğurt ve süt, balık, bitter çikolata.
TÜBER geleneksel besinler bölümünde pekmez için de değer verir: 100 g üzüm pekmezinde 42 mg, dut pekmezinde 61 mg, keçiboynuzu pekmezinde 54 mg magnezyum vardır [1]. Pekmezin şeker içeriği de yüksektir; bir tatlı kaşığıyla sınırlı tutmak, magnezyumu daha çok baklagil ve tam tahıldan almak daha dengeli bir yoldur.
Bir günde magnezyumu artırmak için örnek tabak
Aşağıdaki gün bir öneri listesidir; ölçüler ev ölçüsüdür ve kendi gereksiniminize göre değişir.
| Öğün | Ne yenebilir? |
|---|---|
| Kahvaltı | 4 yemek kaşığı yulaf ezmesi, 1 su bardağı sade yoğurt ya da süt, 1 yemek kaşığı kabak çekirdeği içi, yarım muz |
| Öğle | 1 kâse mercimek çorbası, 1 dilim tam buğday ekmeği, roka ve maydanozlu salata |
| Ara öğün | 1 avuç (30 g) çiğ badem ya da fındık; TÜBER'in porsiyon tablosuna göre bu yaklaşık 24–26 badem ya da 28–30 fındıktır [1] |
| Akşam | Zeytinyağlı ıspanak ya da pazı, 4–5 yemek kaşığı bulgur pilavı, cacık |
Bu tabakta magnezyumun tek bir "süper besine" değil, gün boyu dağılmış birkaç besin grubuna yayıldığına dikkat edin. Lif ihtiyacını da aynı besinler karşılar; ayrıntısı günlük lif nasıl artırılır yazısında. Evde bu ürünlerin hazır bulunması için sağlıklı mutfak dolabı listesi işinizi kolaylaştırır.
Magnezyum takviyesi almalı mıyım?
NHS, çeşitli ve dengeli beslenen birinin ihtiyacını besinden karşılayabileceğini yazar ve takviye kullanılıyorsa fazlasının zararlı olabileceği uyarısını yapar; yüksek miktarda magnezyum takviyesinin kısa sürede ishale yol açabileceğini belirtir [3]. Harvard'ın sayfası bazı ilaçların (bazı idrar söktürücüler, mide asidini azaltan bazı ilaçlar ve bazı antibiyotikler) magnezyum kaybını artırabildiğini, uzun süreli yoğun alkol kullanımının da düşük magnezyumla ilişkili olduğunu yazar [2].
Takviye ihtiyacı bir tahlil sonucu ve sağlık durumunuz birlikte değerlendirilerek belirlenir. Takviyeye başlamadan önce hekiminize danışın; konunun genel çerçevesi vitamin takviyesi kullanmalı mıyım yazısında.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Harvard'ın sayfası hafif ve orta düzey eksikliğin çoğu zaman belirti vermeyebileceğini yazar; ağır eksiklikte yorgunluk, halsizlik, iştahsızlık, bulantı, ciltte uyuşma ya da karıncalanma, kas krampları ve kalp ritminde düzensizlik görülebilir [2]. Bu belirtilerin pek çok başka nedeni olabilir. Böbrek hastalığınız varsa, düzenli ilaç kullanıyorsanız, uzun süren ishal ya da kusma yaşıyorsanız ya da bu belirtiler sizde sürüyorsa beslenmenizi değiştirmeden önce hekiminize başvurun.
Sık sorulan sorular
Bitter çikolata yiyerek magnezyum ihtiyacımı karşılayabilir miyim?
Türkiye Beslenme Rehberi çikolatayı magnezyum kaynakları arasında sayar, ama çikolatanın enerjisi ve yağı yüksektir. İhtiyacın büyük kısmını çikolatadan karşılamaya çalışmak yerine kuru baklagil, tam tahıl ve bir avuç kuruyemişle günü kurmak daha dengelidir. Bitter çikolatayı küçük bir kare olarak tatlı yerine düşünebilirsiniz.
Kahve ve çay içiyorum, magnezyum ihtiyacım artar mı?
Bu yazıda dayandığımız kaynaklar kahve ya da çay için ayrı bir magnezyum ihtiyacı tanımlamıyor. Türkiye Beslenme Rehberi'ndeki yeterli alım düzeyi yetişkin kadın için 300 mg, erkek için 350 mg olarak geçerlidir. Gün boyu baklagil, tam tahıl, yeşil yapraklı sebze ve kuruyemişe yer veriyorsanız içeceklerinizi ayrıca hesaba katmanız gerekmez.
Gece kramplarım oluyor, magnezyumlu besin yemek yeter mi?
Kas krampları magnezyum eksikliğinin belirtileri arasında sayılır, ama kramp su kaybından, yoğun egzersizden, bazı ilaçlardan ve başka sağlık sorunlarından da kaynaklanabilir. Magnezyumlu besinlere yer vermek her durumda dengeli bir adımdır; yine de kramplar sık tekrarlıyorsa nedenini anlamak için hekiminize başvurun ve takviyeye kendi başınıza başlamayın.
Ispanaktaki magnezyum pişirince kaybolur mu?
Kaynaklarımız ıspanağın pişince magnezyumunu kaybettiğini söylemez. Harvard'ın listesinde pişmiş ıspanak da magnezyum kaynakları arasındadır. Pişmiş ıspanak hacim küçüldüğü için bir tabakta daha çok yaprak yemenizi sağlar. Türkiye Beslenme Rehberi sebzelerin pişirme suyunun dökülmemesini önerdiği için zeytinyağlı yemek ya da çorba olarak pişirmek iyi bir seçimdir.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — mineral kaynakları tablosu, Ek 1.5.2 yeterli alım, Ek 1.5.5 üst düzey, Ek 4.2.6 (TBSA 2017), pekmez tablosu
- Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu, The Nutrition Source: Magnesium (yeni sekmede açılır)
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi): Vitamins and minerals – Others (Magnesium) (yeni sekmede açılır)
- Rosanoff A, Weaver CM, Rude RK. Suboptimal magnesium status in the United States: are the health consequences underestimated? Nutr Rev. 2012. (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Bulaşık süngeri ve mutfak bezi nasıl temizlenir? Kesme tahtası hijyeni
Türkiye Beslenme Rehberi bulaşık süngerinin haftada en az bir kez deterjanlı kaynar suyla yıkanmasını ya da çamaşır suyunda bekletilmesini önerir. Bez...
-
Son tüketim tarihi geçen ürün yenir mi? STT ve TETT farkı
Son tüketim tarihi (STT) geçmiş ürünü yemeyin; bu tarih gıdanın güvenliğiyle ilgilidir ve et, süt ürünleri gibi çabuk bozulan gıdalarda bulunur. Tavsi...
-
B6 vitamini hangi besinlerde var? Günlük ihtiyaç ve besin tablosu
B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur. Günlük ihtiyaç ya...