Hangi ay hangi sebze ve meyve yenir? Mevsim takvimi

Pazar tezgâhında taze soğan, turp, brokoli, karnabahar ve yeşillikler
Kısa cevap

Hangi ayda hangi sebze ve meyvenin yeneceğini Türkiye Beslenme Rehberi ay ay listeler. Kışın lahana, pırasa, ıspanak ve narenciye; ilkbaharda enginar, bakla, bezelye ve çilek; yazın domates, biber, patlıcan, karpuz ve şeftali; sonbaharda mantar, havuç, üzüm, elma ve nar öne çıkar. Aşağıda on iki ayın tamamını bulacaksınız.

Hangi ayda hangi sebze ve meyvenin yeneceğini Türkiye Beslenme Rehberi ay ay listeler [1]. Kışın lahana, pırasa, ıspanak ve narenciye; ilkbaharda enginar, bakla, bezelye ve çilek; yazın domates, biber, patlıcan, karpuz ve şeftali; sonbaharda mantar, havuç, üzüm, elma ve nar öne çıkar. Aşağıda on iki ayın tamamını bulacaksınız.

İlkbaharda hangi sebze ve meyveler yenir?

Türkiye Beslenme Rehberi'nin (TÜBER) listesinde ilkbahar, kış sebzelerinden taze yeşilliklere geçiş dönemidir [1]. Mart hâlâ kışa yakındır; nisan ve mayısta enginar, bakla ve taze soğan tezgâhı doldurur.

AySebzelerMeyveler
MartIspanak, havuç, pırasa, kuşkonmaz, kereviz, pancar, kırmızı turp, brokoli, karnabaharElma, muz, nar
NisanTaze soğan, taze sarımsak, enginar, kuşkonmaz, taze kekik, baklaYeşil erik, çağla
MayısEnginar, bakla, kuşkonmaz, bezelye, madımak, ebegümeci, arpacık soğanı, taze soğan, taze sarımsak, semizotu, domates, salatalıkÇilek, yeşil erik, Malta eriği, dut

Sofra fikri: zeytinyağlı enginar, dereotlu iç bakla, bezelyeli bulgur pilavı, yoğurtlu semizotu.

Yazın hangi sebze ve meyveler yenir?

Rehberin en uzun listeleri yaz aylarındadır. Domates, salatalık, biber, patlıcan ve kabak üç ay boyunca listede kalır; meyveler ise aydan aya değişir [1]. Sıcak günlerde su ve öğün düzenini yaz sıcağında nasıl beslenmeli yazısında anlattık.

AySebzelerMeyveler
HaziranFasulye, bakla, bezelye, kabak, patlıcan, sivri biber, dolmalık biber, domates, salatalık, kuzu ıspanak, semizotu, rezene, marul, üzüm yaprağı, taze soğan, taze sarımsak, dereotu, fesleğenKiraz, yeşil erik, Malta eriği, kayısı, şeftali, dut
TemmuzDomates, salatalık, bezelye, dereotu, taze fasulye, çalı fasulyesi, kuzu ıspanak, kabak, patlıcan, semizotu, sivri biber, dolmalık biberKayısı, şeftali, kavun, sarı erik, karpuz, ahududu, vişne
AğustosKabak, bamya, domates, salatalık, patlıcan, dolmalık biber, sivri biber, taze fasulye, mısır, kırmızı biberKayısı, kavun, kırmızı erik, şeftali, vişne, böğürtlen, karpuz, incir, mürdüm eriği, üzüm

Sofra fikri: zeytinyağlı taze fasulye, közlenmiş patlıcan salatası, kabak mücveri, cacık; meyve olarak bir dilim karpuz ya da iki kayısı.

Sonbaharda hangi sebze ve meyveler yenir?

Eylül yazın devamı gibidir; ekimle birlikte ıspanak, pırasa, lahana ve karnabahar geri döner. Meyvede üzüm ve incirin yanına ekimde elma, armut, nar ve mandalina eklenir [1].

AySebzelerMeyveler
EylülMantar, patlıcan, mısır, pazı, barbunya fasulyesi, kabak, dolmalık biber, kırmızı biber, domates, salatalıkMürdüm eriği, kavun, karpuz, incir, üzüm
EkimMantar, ıspanak, havuç, yer elması, pırasa, lahana, kıvırcık salata, kırmızı turp, kırmızı biber, karnabaharArmut, üzüm, elma, greyfurt, mandalina, muz, incir, nar
KasımLahana, kereviz, pırasa, yer elması, havuç, ıspanak, karnabahar, pazıÜzüm, elma, muz, mandalina, nar, armut, kivi, greyfurt

Sofra fikri: zeytinyağlı barbunya, mantarlı bulgur, kıymalı ıspanak, zeytinyağlı pırasa; yanında nar taneli bir salata.

Kışın hangi sebze ve meyveler yenir?

Rehberin aralık, ocak ve şubat listeleri birbirine çok benzer [1]. Rehber üç ayı ayrı ayrı listeler; okumayı kolaylaştırmak için üç ayda da bulunanları ve yalnız bazı aylarda görünenleri biz ayırdık:

  • Kış boyunca sebzeler: ıspanak, pazı, pırasa, kereviz, havuç, brokoli, karnabahar, Brüksel lahanası, bal kabağı.
  • Kış boyunca meyveler: portakal, elma, armut, ayva, nar, greyfurt, muz.
  • Yalnız aralıkta: mandalina, kivi, Trabzon hurması; sebzede kara lahana ve yer elması.
  • Aralık ve ocakta: lahana. Ocak ve şubatta: turp; ocakta ayrıca kara turp.
  • Yalnız şubatta: hindiba, pancar ve kuşkonmaz.

Kış sofrasının çorbalarını, turşu ve tuz konusunu kışın nasıl beslenmeli yazısında ayrıca anlattık.

Dört mevsim bulunan sebzeler hangileri?

TÜBER'e göre patates, kuru soğan, kuru sarımsak, limon, dereotu, marul, maydanoz, nane, roka ve tere dört mevsim boyunca bulunabilir [1]. Yani salatanın yeşilliği ve yemeğin soğanı için takvime bakmanız gerekmez; takvim asıl olarak yemeğin ana sebzesini ve meyveyi seçerken işe yarar.

Mevsiminde yemek neden önerilir?

TÜBER'in sebze ve meyve bölümünde açık bir cümle var: taze sebze ve meyvede mevsiminde yetişen ürünler tercih edilmelidir. Rehber aynı öneriyi sürdürülebilir beslenme bölümünde "yerel ve mevsiminde olan meyve ve sebzeleri tüketin" diye yineler; yanına, ihtiyaç kadar alıp doğru saklayarak israfı önlemeyi ekler [1]. Yani rehberin gerekçesi hem beslenme düzeni hem çevredir.

Burada bir sınır çizelim: okuduğumuz kaynaklar "mevsimindeki domates şu kadar daha vitaminlidir" gibi bir sayı vermiyor; biz de vermiyoruz. Mevsiminde alışverişin gündelik yararı daha sadedir: her ay değişen tezgâh sofraya kendiliğinden çeşit getirir. Rehber de sebze ve meyvede çeşitliliği ve farklı renkleri ayrıca önerir [1].

Günde ne kadar sebze ve meyve yenmeli?

TÜBER günde en az 400 gram, yani en az beş porsiyon taze sebze ve meyve önerir. Beş porsiyonun üçü sebze, ikisi meyve olmalıdır; sebze porsiyonlarından birinin yeşil yapraklı olmasına ve çiğ yenmesine dikkat edilir. Patates ve nişastası yüksek sebzeler bu miktara sayılmaz [1]. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de 10 yaşından büyük herkes için günde en az 400 gram önerir; 2-5 yaş için en az 250 gram, 6-9 yaş için en az 350 gram verir [2].

Kasım ayından bir örnek: öğlen zeytinyağlı pırasa, akşam kıymalı ıspanak ve havuçlu lahana salatası üç sebze porsiyonunu; kuşlukta bir elma, akşam yemeğinden sonra bir kâse nar iki meyve porsiyonunu karşılar. Lifin sofraya nasıl ekleneceğini günlük lif nasıl artırılır yazısında bulabilirsiniz.

Mevsimi geçen ürün dondurulmuş ya da konserve yenir mi?

Yenir. TÜBER sebzenin çiğ, pişmiş, taze, dondurulmuş ve konserve olarak tüketilebileceğini yazar; çok tuzlu ve salamura ürünlerin ise sınırlandırılmasını ister [1]. DSÖ de taze ürünü iyi bir seçim olarak tanımlar ve eklenmiş şeker ya da fazla sodyum içermemesi koşuluyla dondurulmuş ve konserve ürünlerin de iyi seçenekler olduğunu belirtir [2]. Yazın bol bulunan bezelyeyi, taze fasulyeyi ya da bamyayı derin dondurucuya koymak, kışın sofraya çeşit katmanın bir yoludur. Kilerde neyin bulunacağını sağlıklı mutfak dolabı listesi yazısında sıraladık.

Takvim sizin pazarınıza neden tam uymayabilir?

Rehber listenin altına bir not düşer: iklim değişikliğine bağlı mevsim kaymaları ve üretimin yapıldığı bölge nedeniyle listede değişiklik olabilir [1]. Yani aynı ürünün tezgâha çıkışı bölgeden bölgeye değişebilir. Bu yüzden takvimi kesin bir kural gibi değil, pazara giderken yanınızda taşıdığınız bir kopya kâğıdı gibi kullanın. Emin olamadığınızda satıcıya ürünün nereden geldiğini sorabilirsiniz.

Takvimi haftalık plana çevirmek için basit bir yol: o ayın listesinden üç sebze ve iki meyve seçin, haftanın yemeklerini bunların çevresinde kurun. Hazır tabaklar için örnek menü sayfasına bakabilirsiniz. Bu yazı genel bilgi verir; bir hastalık nedeniyle sebze ya da meyve kısıtlamanız varsa listeyi hekiminiz ve diyetisyeninizle birlikte uyarlayın.

Sık sorulan sorular

Kışın domates ve salatalık yemem zararlı mı?

Okuduğumuz kaynaklarda mevsim dışı domatesin ya da salatalığın zararlı olduğunu söyleyen bir bilgi yok. Türkiye Beslenme Rehberi mevsiminde yetişen ürünün tercih edilmesini önerir; mevsim dışı ürünü yasaklamaz. Kışın sofranın ana sebzesini lahana, pırasa, ıspanak gibi mevsim ürünlerinden seçip domatesi arada bir yemek rehberin önerisiyle çelişmez.

Şu an kasım ayındayız, pazardan ne almalıyım?

Türkiye Beslenme Rehberi'nin kasım listesinde sebze olarak lahana, kereviz, pırasa, yer elması, havuç, ıspanak, karnabahar ve pazı; meyve olarak üzüm, elma, muz, mandalina, nar, armut, kivi ve greyfurt yer alır. Bunlardan üç sebze ve iki meyve seçip haftanın yemeklerini onların çevresinde planlayabilirsiniz. Yeşillik ve limon her mevsim bulunur.

Mevsiminde yenen sebze daha mı vitaminli olur?

Bu yazı için okuduğumuz iki kaynak böyle bir karşılaştırma ya da sayı vermiyor; bu yüzden biz de "daha vitaminli" demiyoruz. Türkiye Beslenme Rehberi mevsiminde ve yerel ürünü, beslenme düzeni ve sürdürülebilirlik gerekçesiyle önerir. Rehber ayrıca günlük miktara ve çeşitliliğe dikkat çeker; sebzenin dondurulmuş olarak da tüketilebileceğini yazar.

Çocuğum için de aynı takvimi kullanabilir miyim?

Evet, takvim yaşa göre değişmez; değişen miktardır. Dünya Sağlık Örgütü günlük sebze ve meyve için 2-5 yaşta en az 250 gram, 6-9 yaşta en az 350 gram, 10 yaşından sonra en az 400 gram önerir. Çocuğunuz belirli sebzeleri reddediyorsa aynı ayın listesinden başka bir sebzeyi deneyebilirsiniz. Büyümeyle ilgili kaygınız varsa çocuk hekiminize başvurun.

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — mevsimlerine göre meyve ve sebzeler tablosu (bölüm 9.5.5.3), günlük sebze-meyve önerisi, sürdürülebilir beslenme önerileri
  2. Dünya Sağlık Örgütü (WHO): Healthy diet (yeni sekmede açılır) — yaşa göre günlük sebze-meyve miktarı, dondurulmuş ve konserve ürünler

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın