Okul beslenme çantasına ne konur? Haftalık fikirler listesi

Lacivert beslenme kutusunda iki yeşil elma, kiraz domates, sarı biber ve salatalık dilimleri
Kısa cevap

Okul beslenme çantasına dört şey konur: doyuran bir ana parça (tam tahıllı ekmekle sandviç, dürüm ya da bulgurlu salata), bir protein kaynağı (peynir, yumurta, tavuk, nohut), çiğ sebze ya da meyve ve su. Türkiye Beslenme Rehberi cips ve kurabiye yerine havuç çubuğu, elma dilimi ve humus gibi seçenekleri önerir. İçecek olarak su ya da ayran koyun.

Okul beslenme çantasına dört şey konur: doyuran bir ana parça (tam tahıllı ekmekle sandviç, dürüm ya da bulgurlu salata), bir protein kaynağı (peynir, yumurta, tavuk, nohut), çiğ sebze ya da meyve ve su. Türkiye Beslenme Rehberi cips ve kurabiye yerine havuç çubuğu, elma dilimi ve humus gibi seçenekleri önerir [1]. İçecek olarak su ya da ayran koyun.

Beslenme çantasında neler bulunmalı?

Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) okul çağındaki çocukların her öğünde farklı besin gruplarından yemesini, özellikle sebze, meyve ve protein içeren besinlerin her gün tüketilmesini önerir; süt ve süt ürünlerini büyüyen çocuk için kalsiyum ve proteinin önemli bir kaynağı sayar [1]. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'nin (NHS) beslenme çantası önerileri de aynı yöndedir: ana parçayı ekmek, pirinç, makarna ya da patates gibi bir besine dayandırın ve mümkünse tam tahıllısını seçin; çantaya her gün sebze ve ısırmalık meyve ekleyin [2].

Bu iki kaynağı birleştirince çantayı dört bölmeli düşünmek işi kolaylaştırır:

  • Ana parça: tam tahıllı ekmek, lavaş, bazlama, bulgur ya da makarna.
  • Protein: beyaz peynir, kaşar, haşlanmış yumurta, tavuk, ton balığı, köfte, nohut, humus.
  • Sebze ve meyve: salatalık ve havuç çubuğu, kiraz domates, biber dilimi; mevsimine göre elma, mandalina, armut, çilek.
  • İçecek: su; yanına ayran ya da süt.

NHS sandviçe ve dürüme her zaman yeşillik eklemeyi, dolguda yağsız et, tavuk ve balık gibi seçenekleri öne almayı, mayonezden kaçınmayı önerir [2].

Haftalık beslenme çantası listesi: beş güne beş fikir

Aşağıdaki liste bir kural değildir ve kaynaklardan alınmamıştır; Türk mutfağından derlediğimiz bir örnektir. Miktarı çocuğunuzun yaşına ve iştahına göre ayarlayın.

GünAna parça ve proteinSebze ve meyveİçecek
PazartesiTam tahıllı ekmekte beyaz peynirli, maydanozlu sandviçSalatalık çubukları, bir mandalinaSu, ayran
SalıLavaşa sarılmış tavuklu, marullu dürümHavuç çubukları, elma dilimleriSu
ÇarşambaHaşlanmış yumurta ve iki küçük bazlama dilimiKiraz domates, bir armutSu, süt
PerşembeNohutlu bulgur salatası (kısır tadında, acısız)Biber dilimleri, bir avuç üzüm (ikiye bölünmüş)Su, ayran
CumaKuru köfteli tam tahıllı sandviç ya da humuslu lavaşSalatalık, mevsim meyvesiSu

Elma dilimleri kararmasın diye üzerine birkaç damla limon sıkabilirsiniz; NHS de aynı ipucunu verir ve üzümü ikiye bölerek koymayı önerir [2]; küçük çocuklar için kiraz domatesi de bölebilirsiniz. Akşam yemeğinden artan ve buzdolabında bekletilen köfte ya da tavuk, ertesi günün çantası için dolgu olabilir. Evde yenen tabakların örnekleri için örnek menü sayfasına bakabilirsiniz.

Beslenme çantasına hangi içecek konur?

TÜBER her çocuğun kendine ait bir su kabının olmasını önerir. Rehbere göre gazlı ve kolalı içecekler, sporcu ve enerji içecekleri gibi şekerle tatlandırılmış içecekler, besin ögesi ihtiyacına katkı sağlamayan boş enerji kaynaklarıdır; çocukların su, süt ve eklenmiş şeker içermeyen içecekleri seçmesi istenir. Rehber, ülkemizde okul kantinlerinde şekerli içecek satışının yasaklandığını da hatırlatır [1].

Hazır meyve suyu için de dikkatli olun. Dünya Sağlık Örgütü, eklenmiş şeker içermeyenler dahil meyve sularının çoğunun önemli miktarda serbest şeker içerdiğini belirtir [3]. TÜBER taze sıkılmış meyve suyunu eklenmiş şeker içermeyen içecekler arasında sayar [1]; yine de her gün için çantaya meyve suyu yerine meyvenin kendisini koymak iki kaynağın önerisiyle de uyuşan yoldur.

Hazır atıştırmalık yerine ne konabilir?

TÜBER okul ortamı için açık bir örnek verir: cips ya da kurabiye yerine havuç çubukları, armut ve elma dilimleri, humus [1]. NHS'nin değiştirme önerileri de benzer [2]:

  • Cips yerine: evde patlatılmış sade mısır. Cipsi tümden yasaklamak yerine çantaya girdiği gün sayısını azaltmak da bir yoldur.
  • Meyveli bar yerine: kuru üzüm, kuru kayısı. NHS kuru meyvenin dişlere zarar verebileceği için öğünle birlikte yenmesini hatırlatır.
  • Kek, çikolata ve bisküvi yerine: taze ya da kuru meyve.
  • Hazır meyveli yoğurt yerine: sade yoğurdun içine sizin eklediğiniz meyve.
  • Yağlı ve tuzlu peynir yerine: tadı daha belirgin bir peynirden daha az miktar.

TÜBER şekerli besinlerin öğün aralarında değil ana öğünle birlikte yenmesini önerir; gerekçesi diş çürükleridir [1]. Yani rehberin baktığı yer tatlının çantaya hiç girmemesi değil, ne sıklıkta ve ne zaman yendiğidir.

Çocuk beslenmesini yemeden geri getiriyorsa ne yapılır?

NHS'nin bu konudaki önerisi çocuğu işe katmaktır: çantaya ne gireceğini birlikte seçen ve hazırlığa yardım eden çocuk onu yemeye daha yatkın olur. Kendi dürümünü okulda saran ya da sebzesini bir sosa batıran çocuk için öğün daha eğlencelidir. Tam tahıllı ekmeği sevmeyen çocuk için sandviçin bir dilimini beyaz, bir dilimini esmer yapmak da NHS'nin önerilerindendir [2]. TÜBER de çocukla birlikte alışveriş yapmanın ve yemek hazırlamanın doğru beslenme alışkanlığı kazandırmak için bir olanak olduğunu yazar [1].

Birkaç pratik neden de olabilir: teneffüs kısa olabilir, kabın kapağı zor açılıyor olabilir, meyve soyulması gerektiği için yenmemiş olabilir. Çocuğunuza "neden yemedin" yerine "hangisi kolaydı, hangisi zordu" diye sormayı deneyebilirsiniz.

Çantadaki yemek öğlene kadar bozulur mu?

TÜBER'e göre besinler oda sıcaklığında saklanırsa mikroorganizmalar hızla çoğalır [1]. Rehber okul çantası için ayrı bir kural vermez; aşağıdakiler bu ilkeden çıkan gündelik önlemlerdir. Peynirli, yumurtalı, tavuklu ve yoğurtlu içerikler için yalıtımlı bir beslenme çantası ve küçük bir buz kalıbı düşünebilirsiniz; ayranı ve sütü kapalı kutusuyla koyabilirsiniz. Çantayı akşamdan hazırlıyorsanız sabaha kadar buzdolabında tutun. Eve dönen yarım sandviçi ertesi gün yeniden koymayın.

Kahvaltı yapmadan çıkan çocuk için çanta yeterli mi?

TÜBER'e göre çocukların ve gençlerin en sık atladığı öğün kahvaltıdır ve okul çocuklarının kahvaltı yapmadan güne başlamamaları gerekir [1]. Beslenme çantası kahvaltının yerine geçmek için değil, okuldaki öğün için hazırlanır. Sabah iştahı olmayan çocuk için evde küçük bir başlangıç ve çantada biraz daha doyurucu bir ana parça birlikte düşünülebilir. Konunun yetişkinler için olan tarafını kahvaltı yapmamak zararlı mı yazısında, sınav haftalarındaki öğün düzenini sınav döneminde beslenme yazısında anlattık.

Alerji, okul kuralları ve hekime danışılacak durumlar

Bazı okullar besin alerjisi olan öğrenciler nedeniyle kuruyemiş gibi yiyecekleri sınırlayabilir; çantayı hazırlamadan önce okulun kuralını öğrenin. Çocuğunuzun bilinen bir besin alerjisi varsa çantaya girecekleri ve okulda yapılacakları çocuk hekiminizle ve öğretmeniyle konuşun. Alerji ile intoleransın ayrımını besin intoleransı ile alerji farkı yazısında bulabilirsiniz.

Çocuğunuzun büyümesi, kilosu ya da çok az çeşit yemesi konusunda kaygınız varsa önce çocuk hekiminize başvurun. Bir hastalık nedeniyle özel beslenmesi gereken çocuklarda çanta, çocuğu izleyen hekimin ve diyetisyenin önerisine göre hazırlanır. Bu yazı genel bilgi verir.

Sık sorulan sorular

Çocuğumun beslenmesine her gün sandviç koymam sorun olur mu?

Sandviç, içine ne konduğuna göre değişir. Tam tahıllı ekmek, peynir ya da tavuk ve yeşillikle hazırlanan bir sandviç, kaynakların önerdiği grupların çoğunu tek başına karşılar. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi çocuğun ilgisini canlı tutmak için çeşit yapmayı önerir: bir gün dürüm, bir gün sosa batırılan sebzeler, bir gün bulgurlu salata. Dolguyu değiştirmek de yeterli olabilir.

Çocuğum beslenmesine meyve suyu istiyor, koyabilir miyim?

Türkiye Beslenme Rehberi çocuklar için suyu, sütü ve taze sıkılmış meyve suyu gibi eklenmiş şeker içermeyen içecekleri önerir. Dünya Sağlık Örgütü ise şeker eklenmemiş olanlar dahil meyve sularının çoğunun önemli miktarda serbest şeker içerdiğini belirtir. Bu nedenle her gün için su ve meyvenin kendisi, arada bir de yemekle birlikte taze sıkılmış meyve suyu düşünülebilir.

Beslenme çantasına kuruyemiş koyabilir miyim?

Türkiye Beslenme Rehberi yağlı tohumları, bisküvi ve cips yerine sunulabilecek seçenekler arasında sayar. Yine de iki şeye bakın: okulunuz alerjisi olan öğrenciler nedeniyle kuruyemişi sınırlıyor olabilir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi de boğulma tehlikesi nedeniyle 5 yaşından küçük çocuklara bütün kuruyemiş verilmemesini yazar. Okulun kuralını öğrenin; küçük çocuklar için uygun biçimi çocuk hekiminize sorun.

Beslenme çantasını akşamdan hazırlamam doğru olur mu?

Olur; İngiltere Ulusal Sağlık Servisi de çantanın yoğun günlerde akşamdan hazırlanabildiğinden söz eder. Hazırladığınız kabı sabaha kadar buzdolabında tutun, çünkü Türkiye Beslenme Rehberi'ne göre oda sıcaklığında bekleyen besinde mikroorganizmalar hızla çoğalır. Domates gibi sulu sebzeleri ekmeği ıslatmaması için ayrı bölmeye koyun, meyveyi sabah dilimleyin.

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — okul çocukları ve adolesan beslenmesi (bölüm 7.5), okul öncesi dönem önerileri, besinlerin saklama sıcaklığı
  2. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi): Healthier lunchbox recipes (yeni sekmede açılır) — beslenme çantası ipuçları ve değiştirme önerileri
  3. Dünya Sağlık Örgütü (WHO): Healthy diet (yeni sekmede açılır) — meyve suyu ve serbest şekerler
  4. NHS: Foods to avoid giving babies and young children (yeni sekmede açılır) — 5 yaş altında bütün kuruyemiş ve boğulma tehlikesi

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

İlgili yazılar

İletişim

İletişim
Görüşme

Aklınızda bir soru mu kaldı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yüz yüze ya da online görüşme için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.

Hemen arayın