Buzdolabını 0–5 °C arasında tutun; çiğ et, tavuk ve balığı kapalı kapta en alt rafa, pişmiş yemekleri ve hazır yiyecekleri üst raflara koyun. Türkiye Beslenme Rehberi çiğ ve pişmiş gıdaların ayrı raflarda, pişmişlerin üstte ve üstü kapalı durmasını önerir. Sıcak yemeği soğutup 2 saat içinde kaldırın.
Buzdolabını 0–5 °C arasında tutun; çiğ et, tavuk ve balığı kapalı kapta en alt rafa, pişmiş yemekleri ve hazır yiyecekleri üst raflara koyun [2]. Türkiye Beslenme Rehberi çiğ ve pişmiş gıdaların ayrı raflarda, pişmişlerin üstte ve üstü kapalı durmasını önerir [1]. Sıcak yemeği soğutup 2 saat içinde kaldırın [1].
Buzdolabı kaç derece olmalı?
İngiltere Gıda Standartları Ajansı (FSA), buzdolabının 0–5 °C, dondurucunun yaklaşık −18 °C olmasını önerir. Ajans, buzdolabı içindeki sıcaklığı bir buzdolabı termometresiyle haftada bir kontrol etmeyi ve kapıyı uzun süre açık bırakmamayı tavsiye eder; kapı açık kaldıkça dolap içini yeniden soğutmak için daha çok çalışır [2]. Ayar düğmesinin nasıl kullanılacağını buzdolabınızın kullanım kılavuzunda bulabilirsiniz.
Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER), besin gruplarına göre muhafaza sıcaklıklarını ayrı ayrı verir [1]:
| Besin grubu | Saklama sıcaklığı (°C) |
|---|---|
| Kıyma | 0–2 |
| Sakatat | 0–3 |
| Kırmızı et ve et ürünleri | 0–4 |
| Tavuk ve diğer kanatlı etleri | 0–4 |
| Taze balık | 0–4 |
| Süt ve süt ürünleri | 4–6 |
| Yumurta | 5–12 |
| Meyve ve sebzeler | 0–12 |
| Dondurulmuş ürünler | −18 ve altı |
Tablo, en soğuk ortamı kıymanın ve etin istediğini gösterir. Ev buzdolabının genel ayarı için FSA'nın 0–5 °C önerisini esas alabilirsiniz.
Buzdolabında hangi rafa ne konur?
Raf düzeninin amacı, çiğ yiyeceklerden damlayan suyun hazır yiyeceklere bulaşmasını önlemektir. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) güvenli gıda için beş anahtarından ikisi de "çiğ ile pişmişi ayırın" ve "yiyecekleri güvenli sıcaklıkta tutun" ilkeleridir [3]. TÜBER ve FSA'nın önerilerini bir araya getiren düzen şöyledir:
| Yer | Ne konur? | Dayanak |
|---|---|---|
| Üst raflar | Pişmiş yemekler, artanlar, hazır yiyecekler; üstleri kapalı | TÜBER [1] |
| Orta raflar | Süt, yoğurt, peynir, açılmış kavanozlar, etiketinde "buzdolabında saklayın" yazan ürünler | FSA: son tüketim tarihli ürünler ve süt ürünleri buzdolabında [2] |
| Yumurtalık | Yumurta, diğer yiyeceklerden ayrı | FSA [2] |
| En alt raf | Çiğ et, tavuk ve balık; kendi ambalajında ya da temiz, kapalı kapta | FSA [2], TÜBER [1] |
| Sebzelik | Sebze ve meyveler | TÜBER: meyve-sebze 0–12 °C [1] |
Orta rafların içeriği bir öneridir; kaynakların koşulu, pişmişin çiğin üstünde ve kapalı durmasıdır. Yumurtayı nasıl saklayacağınızı yumurta nasıl saklanır yazısında, sebzeleri sofraya getirmeden önce nasıl temizleyeceğinizi sebze ve meyve nasıl yıkanır yazısında bulabilirsiniz.
Çiğ et neden en alt rafa konur?
TÜBER, çiğ kümes hayvanı, balık ve diğer etlerden damlayan suyun başka yiyeceklerle kesinlikle temas etmemesini ve bu yiyeceklerin mümkünse buzdolabının dondurucu kısmında saklanmasını ister [1]. Rehbere göre hemen tüketilmeyecek et buzdolabında 2–3 gün, −18 °C'deki derin dondurucuda en fazla 3–4 ay saklanabilir [1].
FSA da çiğ et, tavuk ve balığı ambalajında ya da temiz, kapalı bir kapta, diğer yiyeceklere değmeyecek ve damlamayacak biçimde en alt rafa koymayı önerir [2]. Pişmiş eti de çiğ etten ayrı tutun [2]. Marinasyondaki eti TÜBER'e göre ağzı kapalı bir kapta buzdolabında bekletin [1]. Çiğ eti mutfakta hazırlarken bulaşmayı önleme yollarını çiğ et ve tavuk mutfakta nasıl hazırlanır yazısında anlattık.
Sıcak yemek buzdolabına konur mu?
Doğrudan konmaz. FSA, sıcak ya da ılık yemeğin buzdolabına konmamasını; yemeğin oda sıcaklığında soğutulup 1–2 saat içinde buzdolabına kaldırılmasını önerir. Daha hızlı soğuması için yemeği küçük porsiyonlara bölüp kaplara ya da dondurucu poşetlerine paylaştırabilirsiniz [2].
TÜBER de pişmiş yemeklerin oda sıcaklığında, tezgâhta ya da ocak üstünde 2 saatten fazla bekletilmemesini ister [1]. Rehber büyük miktarda pişen yemeğin derinliği 10 cm'yi geçmeyen sığ kaplara bölünerek hızla soğutulmasını önerir [1]. Bir tencere dolusu kuru fasulyeyi sabaha kadar ocakta bırakmak yerine birkaç sığ kaba bölmek bu yüzden işe yarar. Saklama kabı seçimini plastik saklama kabı güvenli mi yazısında ele aldık.
Artan yemek buzdolabında ne kadar durur?
TÜBER, artan et yemeklerinin buzdolabında 1–2 günden, etsiz yemeklerin 3–4 günden fazla bekletilmemesini önerir [1]. FSA ise artanların 48 saat içinde yenmesini, bu mümkün görünmüyorsa dondurulmasını tavsiye eder [2]. İki kaynağın da ortak mesajı, artanların günlerce bekletilmemesidir. Kaba yemeği koyduğunuz günü yazmak hangi kabın önce tüketileceğini görmeyi kolaylaştırır.
Dondurucu nasıl kullanılmalı?
FSA dondurucuyu bir "durdurma düğmesine" benzetir: −18 °C'de bakterilerin çoğu çoğalamaz ama ölmez; yiyecek çözüldüğünde yeniden çoğalabilir [2]. Dondurucu için kaynakların önerileri şunlardır:
- Yiyeceği hava almayan kapta ya da iyi kapatılmış dondurucu poşetinde saklayın; FSA bunun dondurucu yanığını önlediğini yazar [2].
- TÜBER'e göre evde dondurduğunuz besinin üzerine cinsini ve dondurma tarihini yazın; dondurulmuş hazır ürünleri kendi paketinde saklayın [1].
- Bir kez çözülmüş gıdayı çiğken yeniden dondurmayın [1]. FSA, çözülmüş yiyeceğin pişirildikten sonra yeniden dondurulabileceğini, ancak sonra yalnızca bir kez ısıtılabileceğini belirtir [2].
- Donmuş yiyeceği oda sıcaklığında değil buzdolabında çözdürün. TÜBER bunun en fazla 48 saatte tamamlanmasını ister [1]; FSA tamamen çözülen yiyeceğin 24 saat içinde kullanılmasını önerir [2].
Açılmış konserve ve kavanozlar nasıl saklanır?
FSA, açılmış teneke kutuda yiyecek saklanmamasını önerir; kutu açılıp içi havayla temas edince tenekeden yiyeceğe geçiş hızlanabilir. Konservenin hepsini hemen kullanmayacaksanız içini bir saklama kabına aktarın, üstünü kapatın ve buzdolabına koyun [2]. Bazı ürünlerin açıldıktan sonra buzdolabında saklanması gerekir; etiketteki saklama talimatına uyun [2]. Etiketteki bilgileri etiket okuma kartı sayfasında adım adım anlattık.
Haftalık buzdolabı kontrolünde neye bakılır?
Haftada bir yapacağınız kısa bir kontrol, düzenin bozulmasını önler. FSA'nın termometre önerisini ve TÜBER'in "ilk giren ilk çıkar" ilkesini birleştiren bir liste [1][2]:
- Termometreye bakın: 0–5 °C arasında mı?
- Son tüketim tarihi yaklaşan ürünleri öne alın, geçenleri ayırın.
- Artan yemek kaplarının tarihine bakın.
- Alt rafta damlama ya da sızıntı var mı, kontrol edin ve silin.
- Kuru dolapta duran ürünler için sağlıklı mutfak dolabı listesi yazısına da göz atın.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Bozulmuş ya da uygun saklanmamış bir yiyecek yedikten sonra ishal, kusma, ateş ya da karın ağrısı başlarsa sıvı kaybını yerine koyun ve belirtileri izleyin. Şikâyetler geçmiyorsa, dışkıda kan varsa, sıvı tutamıyorsanız ya da hasta olan kişi bebek, küçük çocuk, gebe, yaşlı veya bağışıklığı zayıf biriyse hekiminize başvurun.
Sık sorulan sorular
Buzdolabı kaç derecede olmalı?
İngiltere Gıda Standartları Ajansı buzdolabının 0–5 °C, dondurucunun yaklaşık −18 °C olmasını önerir. Türkiye Beslenme Rehberi'ne göre kıyma 0–2 °C, et ve tavuk 0–4 °C, süt ürünleri 4–6 °C ister. İçerideki sıcaklığı haftada bir buzdolabı termometresiyle kontrol edin; kapıyı uzun süre açık bırakmayın.
Çiğ et buzdolabının hangi rafına konur?
En alt rafa. İngiltere Gıda Standartları Ajansı çiğ et, tavuk ve balığın ambalajında ya da temiz, kapalı bir kapta, başka yiyeceklere damlamayacak biçimde en alt rafta durmasını önerir. Türkiye Beslenme Rehberi de pişmiş yiyeceklerin çiğlerin üstünde ve üstü kapalı saklanmasını ister. Pişmiş eti çiğ etten ayrı tutun.
Sıcak yemeği buzdolabına koyarsam ne olur?
İngiltere Gıda Standartları Ajansı sıcak ya da ılık yemeği buzdolabına koymamayı, önce oda sıcaklığında soğutup 1–2 saat içinde kaldırmayı önerir. Türkiye Beslenme Rehberi de pişmiş yemeğin 2 saatten fazla dışarıda kalmamasını ister. Tencereyi birkaç sığ kaba bölmek yemeğin daha hızlı soğumasını sağlar.
Açılmış konserve kutusu buzdolabında saklanır mı?
Kutunun içinde saklamayın. İngiltere Gıda Standartları Ajansı, açılmış teneke kutuda havayla temas eden yiyeceğe tenekeden geçişin hızlanabileceğini yazar. Hemen tüketmeyecekseniz içini temiz bir saklama kabına aktarın, üstünü kapatın ve buzdolabına koyun. Kavanozlu ürünlerde de etiketteki "açıldıktan sonra" saklama talimatına uyun.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — bölüm 6.4.3.2 gıdaların depolanması (Tablo 6.2 muhafaza sıcaklıkları, soğukta depolama, artan yemek süreleri), soğutma, dondurma ve çözdürme; et saklama (bölüm 2.2.2)
- Food Standards Agency (FSA): How to chill, freeze and defrost food safely (yeni sekmede açılır)
- Dünya Sağlık Örgütü: Five keys to safer food manual (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Bulaşık süngeri ve mutfak bezi nasıl temizlenir? Kesme tahtası hijyeni
Türkiye Beslenme Rehberi bulaşık süngerinin haftada en az bir kez deterjanlı kaynar suyla yıkanmasını ya da çamaşır suyunda bekletilmesini önerir. Bez...
-
Son tüketim tarihi geçen ürün yenir mi? STT ve TETT farkı
Son tüketim tarihi (STT) geçmiş ürünü yemeyin; bu tarih gıdanın güvenliğiyle ilgilidir ve et, süt ürünleri gibi çabuk bozulan gıdalarda bulunur. Tavsi...
-
B6 vitamini hangi besinlerde var? Günlük ihtiyaç ve besin tablosu
B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur. Günlük ihtiyaç ya...