Potasyum en çok kuru baklagillerde, sebzelerde (ıspanak, balkabağı, domates, patates), meyvelerde (muz, kavun, kivi, kuru kayısı), süt ve yoğurtta, balıkta ve kuruyemişte bulunur. Türkiye Beslenme Rehberi yetişkinler için günde 3.500 mg yeterli alım önerir. Rehbere göre Türkiye'de 15 yaş üzerindeki her 10 kişiden yaklaşık 9'u bu düzeyin altında potasyum alır.
Potasyum en çok kuru baklagillerde, sebzelerde (ıspanak, balkabağı, domates, patates), meyvelerde (muz, kavun, kivi, kuru kayısı), süt ve yoğurtta, balıkta ve kuruyemişte bulunur. Türkiye Beslenme Rehberi yetişkinler için günde 3.500 mg yeterli alım önerir. Rehbere göre Türkiye'de 15 yaş üzerindeki her 10 kişiden yaklaşık 9'u bu düzeyin altında potasyum alır [1].
Potasyum vücutta ne işe yarar?
İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), potasyumu vücuttaki sıvı dengesini düzenlemeye ve kalp kasının düzgün çalışmasına yardım eden bir mineral olarak tanımlar [2]. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) de potasyumun sodyumla birlikte bir pompa sistemi oluşturarak hücrelere besin ögelerinin girmesine yardım ettiğini yazar [1].
Potasyum kanda dar bir aralıkta tutulur. Kandaki düzeyin düşmesi de yükselmesi de sorun yaratabilir; rehber kandaki yüksekliğin böbrek yetmezliğiyle ilişkili olabileceğini not eder [1]. Bu yüzden tahlilde potasyumunuz düşük ya da yüksek çıktıysa ne yapılacağına hekiminiz karar verir. Tahlil başlıklarında beslenme tarafı için vitamin ve mineral tahlilleri sayfasına bakabilirsiniz.
Günde ne kadar potasyum gerekir?
TÜBER 2022'deki yeterli alım (AI) düzeyleri yaşa göre şöyledir (Ek 1.5.2) [1]:
| Yaş grubu | Potasyum (mg/gün) |
|---|---|
| 2–3 yaş | 800 |
| 4–6 yaş | 1.100 |
| 7–10 yaş | 1.800 |
| 11–14 yaş | 2.700 |
| 15 yaş ve üzeri (kadın ve erkek) | 3.500 |
| Gebelik | 3.500 |
| Emziklilik | 4.000 |
NHS de 19–64 yaş yetişkinler için günde 3.500 mg önerir ve bu miktarın çeşitli, dengeli bir beslenmeyle karşılanabileceğini yazar [2].
Türkiye'de potasyum yeterince alınıyor mu?
TÜBER, Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2017 verilerini paylaşır: 15 yaş ve üzerindeki kişilerin %87,8'i potasyumu yeterli alım düzeyinin altında almaktadır. Bu oran erkeklerde %82,7, kadınlarda %92,8'dir; 75 yaş üzeri kadınlarda %96,8'e çıkar [1]. Rehber, ultra işlenmiş besinlerin sık tüketiminin beslenme planındaki potasyum, protein ve lif içeriğiyle ters ilişkili olduğunu da belirtir [1]. Kısacası paketli ürün arttıkça tabaktaki potasyum azalıyor.
Potasyum içeren besinler tablosu
Aşağıdaki değerler TÜBER Ek 2.3.1'deki standart porsiyon tablosundan alınmıştır [1]:
| Besin | Porsiyon | Potasyum (mg) |
|---|---|---|
| Kuru fasulye, pişmiş | 130 g | 789 |
| Ispanak, pişmiş | 150 g | 590 |
| Balkabağı, pişmiş | 150 g | 575 |
| Hamsi, pişmiş | 150 g | 513 |
| Kuru kayısı | 30 g | 496 |
| Somon, pişmiş | 150 g | 494 |
| Kavun | 150 g | 464 |
| Mantar, pişmiş | 150 g | 458 |
| Brokoli, pişmiş | 150 g | 447 |
| Kivi | 150 g | 443 |
| Muz | 100 g | 393 |
| Yoğurt, yarım yağlı | 240 g | 384 |
| Nohut, pişmiş | 130 g | 373 |
| Domates | 150 g | 363 |
| Süt, yarım yağlı | 240 g | 360 |
| Patates, pişmiş | 90 g | 300 |
| Portakal | 150 g | 266 |
| Tatlı badem | 30 g | 251 |
Karşılaştırmak için aynı tabloda 90 g pişmiş beyaz pirinç 17 mg, 90 g pişmiş bulgur 61 mg potasyum içerir [1]. Tablo, potasyumun tahıldan çok sebze, baklagil ve meyveden geldiğini açıkça gösterir. TÜBER'in mineral tablosu da kuru bakliyatı, tahılları, turunçgilleri, muzu, avokadoyu, yeşil yapraklı sebzeleri, patatesi, eti ve kuruyemişleri potasyum kaynağı olarak sayar [1].
Bir günde 3.500 mg potasyuma nasıl yaklaşılır?
Aşağıdaki gün TÜBER tablosundaki değerlerle hesaplanmış bir örnektir; kaynakta hazır bir menü olarak yer almaz. Rakamlar yuvarlanmıştır.
| Öğün | Ne yenebilir? | Yaklaşık potasyum (mg) |
|---|---|---|
| Kahvaltı | 1 kupa (240 g) yoğurt, 1 orta boy domates (150 g), 1 küçük muz (100 g) | 1.140 |
| Öğle | 1 tabak zeytinyağlı ıspanak (150 g), yarım kupa yoğurt (120 g) | 780 |
| Ara öğün | 3–4 adet kuru kayısı (30 g) | 500 |
| Akşam | 1 kâse kuru fasulye (130 g), 90 g bulgur pilavı, yanında çoban salatası | 850 (salata hariç) |
Bu örnekte salata hariç toplam yaklaşık 3.300 mg'a ulaşılır; salatadaki domates ve biberle 3.500 mg'a yaklaşılır. Bütün gün paketli ürünlerden ve beyaz tahıldan oluşan bir menüde bu sayıya yaklaşmak zordur. Kuru baklagilleri haftada birkaç kez sofraya getirmek için sağlıklı mutfak dolabı listesi yazısına, sebzeyi her öğüne yaymanın yolları için mevsim sebze meyve takvimi yazısına bakabilirsiniz.
Pişirme potasyumu azaltır mı?
TÜBER, suda pişirilen sebze ve makarna gibi yiyeceklerin az suda pişirilmesini ve haşlama sularının dökülmemesini önerir; kuru baklagiller için de pişirme sularının dökülmemesini ister [1]. Rehber bunu, yanlış pişirme uygulamalarının besin ögesi kayıplarını artırmasıyla açıklar [1]. Pratikte zeytinyağlı sebze, çorba ve kendi suyunda pişen yemekler pişirme suyunu tabakta tutar. Baklagillerin gaz yapmaması için ıslatma ve pişirme önerilerini gaz yapan yiyecekler listesi yazısında bulabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Böbrek hastalığınız varsa, diyalize giriyorsanız ya da tansiyon ve kalp için düzenli ilaç kullanıyorsanız potasyumlu besinleri kendi başınıza artırmayın; bazı durumlarda potasyumun kısıtlanması gerekebilir ve bu kararı hekiminiz verir. NHS, yaşlılarda böbreklerin fazla potasyumu atmakta zorlanabileceğini ve yaşlıların hekim önermedikçe potasyum takviyesi kullanmaması gerektiğini yazar [2]. Kas güçsüzlüğü, çarpıntı ya da kalp ritminde düzensizlik hissederseniz hekiminize başvurun.
Sık sorulan sorular
Potasyum için her gün muz yemem gerekir mi?
Gerekmez. Türkiye Beslenme Rehberi tablosuna göre 100 g muz yaklaşık 393 mg potasyum verir; ama 130 g pişmiş kuru fasulye 789 mg, 150 g pişmiş ıspanak 590 mg, 150 g kavun 464 mg içerir. Potasyumu tek bir meyveye bağlamak yerine gün boyu sebze, baklagil, meyve ve süt ürünlerini birlikte düşünmek daha kolaydır.
Kuru kayısı yemek potasyum için iyi bir seçim mi?
Türkiye Beslenme Rehberi tablosunda 30 g kuru kayısı yaklaşık 496 mg potasyum içerir; küçük hacimde yüksek bir değerdir. Kuru meyvenin şeker ve enerji içeriği de yüksektir, bu yüzden bir avuçla sınırlı tutmak uygun olur. Böbrek hastalığınız varsa ya da hekiminiz potasyum kısıtlaması önerdiyse kuru meyve miktarını hekiminizle konuşun.
Bacaklarıma kramp giriyor, potasyum eksikliği olabilir mi?
Kas krampları pek çok nedene bağlı olabilir: su kaybı, yoğun egzersiz, bazı ilaçlar, magnezyum ya da potasyum dengesindeki değişiklikler ve başka sağlık sorunları. Nedeni anlamadan takviye kullanmak doğru değildir; potasyumun kanda yükselmesi de sorun yaratır. Kramplar sık tekrarlıyorsa hekiminize başvurun, gerekiyorsa tahlil isteyecektir.
Potasyumlu tuz kullanmak mantıklı mı?
Bu yazıda dayandığımız kaynaklar potasyumlu tuz için bir öneri içermez. Bu ürünler normal tuzun bir kısmının yerine potasyum içerir; böbrek hastalığı olan ya da potasyumu etkileyen ilaç kullanan kişiler için uygun olmayabilir. Kullanmayı düşünüyorsanız önce hekiminize danışın. Potasyumu tuzdan değil sebze, baklagil ve meyveden almak daha güvenli bir yoldur.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — mineral kaynakları tablosu, Ek 1.5.2 yeterli alım, Ek 2.3.1 standart porsiyon içerikleri, Ek 4.2.7 (TBSA 2017), pişirme önerileri
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi): Vitamins and minerals – Others (Potassium) (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Bulaşık süngeri ve mutfak bezi nasıl temizlenir? Kesme tahtası hijyeni
Türkiye Beslenme Rehberi bulaşık süngerinin haftada en az bir kez deterjanlı kaynar suyla yıkanmasını ya da çamaşır suyunda bekletilmesini önerir. Bez...
-
Son tüketim tarihi geçen ürün yenir mi? STT ve TETT farkı
Son tüketim tarihi (STT) geçmiş ürünü yemeyin; bu tarih gıdanın güvenliğiyle ilgilidir ve et, süt ürünleri gibi çabuk bozulan gıdalarda bulunur. Tavsi...
-
B6 vitamini hangi besinlerde var? Günlük ihtiyaç ve besin tablosu
B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur. Günlük ihtiyaç ya...