Kızartma yağı sınırlı biçimde yeniden kullanılabilir. Türkiye Beslenme Rehberi yağın üç kezden fazla kullanılmamasını, her kullanımdan sonra süzülüp cam kavanozda serin ve karanlık bir yerde saklanmasını önerir. Kızartırken yağın sıcaklığı 180 °C'yi geçmemelidir. Rehber kızartmayı seyrek yapmayı, mümkünse haşlama, ızgara ya da fırını seçmeyi önerir.
Kızartma yağı sınırlı biçimde yeniden kullanılabilir. Türkiye Beslenme Rehberi yağın üç kezden fazla kullanılmamasını, her kullanımdan sonra süzülüp cam kavanozda serin ve karanlık bir yerde saklanmasını önerir [1]. Kızartırken yağın sıcaklığı 180 °C'yi geçmemelidir [1]. Rehber kızartmayı seyrek yapmayı, mümkünse haşlama, ızgara ya da fırını seçmeyi önerir [1].
Kızartma yağı kaç kez kullanılır?
Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER), doymuş yağ, trans yağ ve kolesterolle ilgili önerileri arasında kızartmaya ayrı bir madde ayırır. Rehbere göre kızartma, besin ögelerinin kaybının yanında bazı zararlı bileşiklerin oluşmasına da yol açtığı için kaçınılması gereken bir pişirme yöntemidir. Nadiren yapılacaksa derin yağda kızartma tercih edilmeli, kızartma yağı üç kezden fazla kullanılmamalı ve kullanımdan sonra süzülerek cam kavanozda serin, karanlık bir yerde saklanmalıdır [1].
"Üç kez" bir üst sınırdır, hedef değildir. Rehber "bir kullanım"ın neyi kapsadığını tanımlamaz; temkinli olmak için yağın ocağa her konuşunu bir kullanım sayabilirsiniz. Yağı beklettiğiniz kavanozun üzerine kaç kez kullandığınızı not etmek takibi kolaylaştırır.
Yağı tekrar tekrar ısıtmak neden sorun olur?
Yağ her ısıtıldığında yapısı biraz daha değişir. 2024 tarihli bir derleme, yemeklik yağların tekrar tekrar ısıtılıp yeniden kullanılmasıyla trans yağ oluştuğunu ve lipit peroksidasyonu denen bozulmanın yağ asidi bileşimini değiştirdiğini aktarır; yazarlar bunun tüketici sağlığını olumsuz etkilediğini ve kalp-damar hastalığı riskinin artmasıyla ilişkili olduğunu belirtir [3]. Derlemenin özeti, kaç kullanımdan sonra ne kadar risk oluştuğuna dair bir sayı vermez.
TÜBER de yağda ve fırında yapılan kızartmaları trans yağ asidi içerebilecek besinler arasında sayar ve günlük beslenmede her türlü trans yağ kaynağından uzak durulmasını önerir [1]. Bu yüzden ölçü şu: kızartmayı seyrek yapın, yaptığınızda yağı sınırlı sayıda kullanın.
Kızartma yaparken yağ kaç derece olmalı?
TÜBER, kızartma sırasında yağın sıcaklığının 180 °C'yi geçmemesini ister [1]. Rehberin aynı bölümünde yemek hizmeti veren işletmeler için ölçülebilir sınırlar da vardır: kızartma yağının polar madde değeri %25'i, asit sayısı 2,5 mg KOH/g'ı geçmemelidir [1]. Bu ölçümler özel cihazla yapılır; evde uygulanmaz.
Evde 180 °C sınırını ancak bir mutfak termometresiyle görebilirsiniz. Termometre yoksa önerimiz, ocağı uzun süre en yüksek ayarda bırakmamak ve yağ duman çıkarmaya başladıysa ocağı kısmaktır.
Kullanılmış kızartma yağı nasıl saklanır?
TÜBER'in önerisine göre yağ, kullanımdan sonra süzülmeli ve cam kavanozda serin, karanlık bir yerde saklanmalıdır [1]. Bunu adım adım şöyle uygulayabilirsiniz:
- Yağın oda sıcaklığına kadar soğumasını bekleyin; sıcak yağı kavanoza dökmeyin.
- İnce bir süzgeçten ya da kâğıt havludan geçirerek kırıntıları ayırın.
- Temiz, kuru bir cam kavanoza aktarın ve kapağını kapatın.
- Ocak yanı ve güneş alan yer yerine serin, karanlık bir dolapta saklayın.
- Kavanozun üstüne kaçıncı kullanım olduğunu yazın; üçüncü kullanımdan sonra yağı atın.
Kuru dolabınızdaki diğer ürünleri nasıl düzenleyeceğinizi sağlıklı mutfak dolabı listesi yazısında, cam ve plastik kap farkını plastik saklama kabı güvenli mi yazısında anlattık.
Patates kızartmasında akrilamid nedir, nasıl azaltılır?
İngiltere Gıda Standartları Ajansı (FSA), akrilamidi patates ve ekmek gibi nişastalı yiyecekler 120 °C'nin üzerinde pişirildiğinde oluşan bir madde olarak tanımlar. Akrilamid kızartmada, fırınlamada, ızgarada, ekmek kızartırken ve rosto yaparken oluşabilir; yiyeceğe sonradan eklenmez, pişirme sürecinin doğal bir yan ürünüdür [2]. Uzun pişirme süresi ve yüksek sıcaklık, kısa süre ve düşük sıcaklığa göre daha fazla akrilamid oluşturur [2]. TÜBER de akrilamidin patates gibi bazı sebzeler yüksek sıcaklıkta ısıtıldığında oluşabileceğini yazar [1].
FSA, akrilamid alımının önlem olarak azaltılmasını önerir ve evde şunları tavsiye eder [2]:
- Nişastalı yiyecekleri kızartırken, fırınlarken, ekmeği kızartırken ya da rosto yaparken altın sarısı ya da daha açık bir renk hedefleyin; koyu kahverengiye kadar pişirmeyin.
- Paketli patates ürünlerinde paketteki pişirme talimatına uyun.
- Günde 5 porsiyon sebze ve meyveyi içeren dengeli bir beslenme düzeni kurun.
FSA'nın güncel değerlendirmesine göre çiğ patatesi evde buzdolabında saklamak, serin ve karanlık bir yerde saklamaya göre akrilamid oluşumunu anlamlı ölçüde artırmaz; israfı önlemek için ikisinden birini seçebilirsiniz [2]. Sebze ve meyve porsiyonlarını nasıl tamamlayacağınızı günde kaç porsiyon sebze ve meyve yenmeli yazısında bulabilirsiniz.
Kızartma yerine hangi pişirme yöntemleri kullanılabilir?
TÜBER kızartma yerine kendi yağında pişirme, haşlama, ızgara, kısa süreli ve düşük sıcaklıkta fırında pişirme ile buharda pişirmeyi önerir [1]. Sebzeler için de kızartma, haşlayıp suyunu dökme ve uzun süre kavurma yerine fırın, haşlama, ızgara ve buharın kullanılmasını ister [1]. Türk mutfağından birkaç örnek:
| Kızartma yerine | Deneyebileceğiniz |
|---|---|
| Patates kızartması | Fırında elma dilim patates, altın sarısı olunca çıkarılmış |
| Kabak, patlıcan kızartması | Fırında ya da ızgarada közlenmiş kabak ve patlıcan |
| Tavada köfte | Fırın tepsisinde ya da ızgarada köfte |
| Balık tava | Fırında ya da buğulamada balık |
| Sigara böreği | Fırında yufka böreği |
Sebzeyi vitaminini koruyarak pişirmenin yollarını sebzeler vitaminini kaybetmeden nasıl pişirilir yazısında, hangi yağın nerede kullanılabileceğini sağlıklı yağlar listesi yazısında anlattık. Benzer değişim önerilerini bunun yerine bunu sayfasında tablo olarak bulabilirsiniz.
Kimler kızartmaya daha çok dikkat etmeli?
TÜBER, kızartma önerisini doymuş yağ, trans yağ ve kolesterol alımını sınırlamaya yönelik öneriler arasında verir [1]. Kolesterolünüz ya da trigliseridiniz yüksekse, kalp-damar hastalığınız, yüksek tansiyonunuz ya da diyabetiniz varsa kızartmayı ne sıklıkla yiyebileceğinizi hekiminizle ve diyetisyeninizle konuşun. Sindirim şikâyetleriniz kızartmalı yemeklerden sonra artıyorsa bunu da hekiminize söyleyin.
Sık sorulan sorular
Kızartma yağını kaç kere kullanabilirim?
Türkiye Beslenme Rehberi kızartma yağının üç kezden fazla kullanılmamasını önerir. Her kullanımdan sonra yağı soğutup süzün, cam kavanozda serin ve karanlık bir yerde saklayın. Kavanozun üstüne kaçıncı kullanım olduğunu yazmak takibi kolaylaştırır. Üçüncü kullanımdan sonra yağı atın; kızartmayı seyrek yapmak daha da iyidir.
Kızartma yaparken yağ kaç derece olmalı?
Türkiye Beslenme Rehberi kızartma sırasında yağ sıcaklığının 180 °C'yi geçmemesini önerir. Bunu evde ancak mutfak termometresiyle ölçebilirsiniz. Termometre yoksa önerimiz ocağı uzun süre en yüksek ayarda bırakmamak, yağ duman çıkarmaya başladıysa ocağı kısmaktır. Yiyeceği koyu kahverengi olana kadar değil, altın sarısı renge kadar kızartın.
Patates kızartmasını tamamen bırakmam gerekir mi?
Türkiye Beslenme Rehberi kızartmadan kaçınılmasını, nadiren yapılacaksa derin yağda ve sınırlı kullanılmış yağla yapılmasını önerir. FSA, akrilamidi azaltmak için patatesi altın sarısı ya da daha açık renkte pişirmeyi önerir. Fırında elma dilim patates iyi bir alternatiftir. Kolesterolünüz yüksekse sıklığı hekiminizle konuşun.
Kızartma yağını buzdolabında saklamalı mıyım?
Türkiye Beslenme Rehberi kullanılmış kızartma yağının süzülüp cam kavanozda serin ve karanlık bir yerde saklanmasını önerir; buzdolabından söz etmez. Önemli olan yağın ışık ve ısıdan uzak, kapalı bir kapta durması ve üç kullanımı aşmamasıdır. Yağı ocak yanında ya da güneş alan bir rafta bekletmeyin.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — bölüm 5.1 doymuş yağ, trans yağ ve kolesterol önerileri (pişirme yöntemi, kızartma yağı), akrilamid ve pişirme yöntemleri, sebze pişirme önerileri, gıdaların hazırlanması ve pişirilmesi (kızartma sıcaklığı, polar madde sınırı)
- Food Standards Agency (FSA): Acrylamide (yeni sekmede açılır)
- Soundararajan P, Parthasarathy S, Sakthivelu M, ve ark. Effects of Consuming Repeatedly Heated Edible Oils on Cardiovascular Diseases: A Narrative Review. Curr Med Chem. 2024;31(40):6630-6648. PMID: 37877148 (yeni sekmede açılır)
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com
İlgili konular
İlgili yazılar
-
Bulaşık süngeri ve mutfak bezi nasıl temizlenir? Kesme tahtası hijyeni
Türkiye Beslenme Rehberi bulaşık süngerinin haftada en az bir kez deterjanlı kaynar suyla yıkanmasını ya da çamaşır suyunda bekletilmesini önerir. Bez...
-
Son tüketim tarihi geçen ürün yenir mi? STT ve TETT farkı
Son tüketim tarihi (STT) geçmiş ürünü yemeyin; bu tarih gıdanın güvenliğiyle ilgilidir ve et, süt ürünleri gibi çabuk bozulan gıdalarda bulunur. Tavsi...
-
B6 vitamini hangi besinlerde var? Günlük ihtiyaç ve besin tablosu
B6 vitamini tavuk, somon gibi balıklar, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek, ceviz, muz, kırmızı biber ve tam tahıllarda bulunur. Günlük ihtiyaç ya...